Berikut ini 200 persamaan reaksi molekuler yang dapat dijadikan latihan untuk penyetaraan reaksi kimia biasa untuk siswa kelas 10 MA/SMA dan juga dapat digunakan untuk latihan penyetaraan reaksi redoks di kelas yang lebih tinggi. Karena tujuannya latihan jangan langsung klik jawabannya, kerjakan mandiri lebih dahulu kemudian cocokan. Untuk melihat hasil setara jumlah unsur/atom antara pada pereaksi dan hasil reaksi sila klik segitiga di kiri setiap nomor persamaan reaksi.
Setarakan persamaan reaksi kimia berikut bila jumlah unsur-unsur yang bersesuaian belum setara:
Persamaan reaksi 3 spesi.
C + O2 → CO
O: \( 2b = c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2C + O2 → 2CO
S + O2 → SO3
O: \( 2b = 3c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2S + 3O2 → 2SO3
Si + O2 → SiO2
O: \( 2b = 2c \)
\( a = 1 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: Si + O2 → SiO2
PCl3 + Cl2 → PCl5
Cl: \( 3a + 2b = 5c \)
\( a = 1 \)
\( 3(1) + 2b = 5 \Rightarrow 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: PCl3 + Cl2 → PCl5
K + O2 → K2O
O: \( 2b = c \)
\( a = 4 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 4K + O2 → 2K2O
Mg + O2 → MgO
O: \( 2b = c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2Mg + O2 → 2MgO
Ca + O2 → CaO
O: \( 2b = c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2Ca + O2 → 2CaO
Pb + O2 → PbO
O: \( 2b = c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2Pb + O2 → 2PbO
Cu + O2 → CuO
O: \( 2b = c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2Cu + O2 → 2CuO
Al + O2 → Al2O3
O: \( 2b = 3c \)
\( a = 4 \)
\( 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 4Al + 3O2 → 2Al2O3
Fe + O2 → Fe2O3
O: \( 2b = 3c \)
\( a = 4 \)
\( 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 4Fe + 3O2 → 2Fe2O3
P + O2 → P2O5
O: \( 2b = 5c \)
\( a = 4 \)
\( 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: 4P + 5O2 → 2P2O5
P4 + O2 → P4O10
O: \( 2b = 10c \)
\( 4a = 4 \Rightarrow a = 1 \)
\( 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: P4 + 5O2 → P4O10
Al + Cl2 → AlCl3
Cl: \( 2b = 3c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2Al + 3Cl2 → 2AlCl3
H2 + O2 → H2O
O: \( 2b = c \)
\( 2a = 4 \Rightarrow a = 2 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2H2 + O2 → 2H2O
N2 + H2 → NH3
H: \( 2b = 3c \)
\( 2a = 2 \Rightarrow a = 1 \)
\( 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: N2 + 3H2 → 2NH3
H2 + Cl2 → HCl
Cl: \( 2b = c \)
\( 2a = 2 \Rightarrow a = 1 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: H2 + Cl2 → 2HCl
Na + Cl2 → NaCl
Cl: \( 2b = c \)
\( a = 2 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2Na + Cl2 → 2NaCl
CO + O2 → CO2
O: \( a + 2b = 2c \)
\( a = 2 \)
\( 2 + 2b = 4 \Rightarrow 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2CO + O2 → 2CO2
H2O2 → H2O + O2
O: \( 2a = b + 2c \)
Substitusi ke O: \( 2a = a + 2c \Rightarrow a = 2c \)
\( a = 2 \)
\( b = 2 \)
Setara: 2H2O2 → 2H2O + O2
SO2 + O2 → SO3
O: \( 2a + 2b = 3c \)
\( a = 2 \)
\( 2(2) + 2b = 3(2) \Rightarrow 4 + 2b = 6 \Rightarrow 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2SO2 + O2 → 2SO3
N2 + O2 → NO2
O: \( 2b = 2c \)
\( 2a = 2 \Rightarrow a = 1 \)
\( 2b = 4 \Rightarrow b = 2 \)
Setara: N2 + 2O2 → 2NO2
NO + O2 → NO2
O: \( a + 2b = 2c \)
\( a = 2 \)
\( 2 + 2b = 4 \Rightarrow 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 2NO + O2 → 2NO2
H2 + N2 → NH3
N: \( 2b = c \)
\( 2a = 6 \Rightarrow a = 3 \)
\( 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: 3H2 + N2 → 2NH3
Cu + CuSO4 → Cu2SO4
S: \( b = c \)
O: \( 4b = 4c \)
Substitusi ke Cu: \( a + c = 2c \Rightarrow a = c \)
\( a = 1 \)
\( b = 1 \)
Setara: Cu + CuSO4 → Cu2SO4
PbO2 + SO2 → PbSO4
S: \( b = c \)
O: \( 2a + 2b = 4c \)
\( a = 1 \)
\( b = 1 \)
Cek O: \( 2(1) + 2(1) = 4 \) ✓
Setara: PbO2 + SO2 → PbSO4
Persamaan reaksi 4 spesi.
S + SO2 + H2O → H2SO3
O: \( 2b + c = 3d \)
H: \( 2c = 2d \)
Dari S: \( a + b = d \)
Dari O: \( 2b + d = 3d \Rightarrow 2b = 2d \Rightarrow b = d \)
\( c = 1 \)
\( b = 1 \)
\( a + 1 = 1 \Rightarrow a = 0 \)
Setara: SO2 + H2O → H2SO3
CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl
H: \( 4a = 3c + d \)
Cl: \( 2b = c + d \)
\( c = 1 \)
Dari H: \( 4 = 3 + d \Rightarrow d = 1 \)
Dari Cl: \( 2b = 1 + 1 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl
FeO + CO → Fe + CO2
O: \( a + b = 2d \)
C: \( b = d \)
\( c = 1 \)
\( b = d \)
Dari O: \( 1 + b = 2b \Rightarrow 1 = b \)
Jadi \( b = 1, d = 1 \)
Setara: FeO + CO → Fe + CO2
Fe3O4 + C → Fe + CO2
O: \( 4a = 2d \)
C: \( b = d \)
\( c = 3 \)
\( 4 = 2d \Rightarrow d = 2 \)
\( b = 2 \)
Setara: Fe3O4 + 4C → 3Fe + 4CO2
Fe + H2SO4 → FeSO4 + H2
H: \( 2b = 2d \)
S: \( b = c \)
O: \( 4b = 4c \)
Dari H: \( b = d \)
Misal \( a = 1 \)
\( b = 1, c = 1, d = 1 \)
Setara: Fe + H2SO4 → FeSO4 + H2
FeS + H2SO4 → FeSO4 + H2S
S: \( a + b = c + d \)
H: \( 2b = 2d \)
O: \( 4b = 4c \)
Dari O: \( b = c \)
Jadi \( a = b = c = d \)
\( b = 1, c = 1, d = 1 \)
Setara: FeS + H2SO4 → FeSO4 + H2S
ZnS + H2SO4 → ZnSO4 + H2S
S: \( a + b = c + d \)
H: \( 2b = 2d \)
O: \( 4b = 4c \)
Dari O: \( b = c \)
Jadi \( a = b = c = d \)
\( b = 1, c = 1, d = 1 \)
Setara: ZnS + H2SO4 → ZnSO4 + H2S
PbO + HNO3 → Pb(NO3)2 + H2O
H: \( b = 2d \)
N: \( b = 2c \)
O: \( a + 3b = 6c + d \)
Dari H: \( 2c = 2d \Rightarrow c = d \)
Misal \( c = 1 \)
\( a = 1, d = 1, b = 2 \)
Setara: PbO + 2HNO3 → Pb(NO3)2 + H2O
Mg + HNO3 → Mg(NO3)2 + H2
H: \( b = 2d \)
N: \( b = 2c \)
O: \( 3b = 6c \)
Dari H: \( 2c = 2d \Rightarrow c = d \)
Misal \( c = 1 \)
\( a = 1, d = 1, b = 2 \)
Setara: Mg + 2HNO3 → Mg(NO3)2 + H2
Zn + HNO3 → Zn(NO3)2 + H2
H: \( b = 2d \)
N: \( b = 2c \)
O: \( 3b = 6c \)
Dari H: \( 2c = 2d \Rightarrow c = d \)
Misal \( c = 1 \)
\( a = 1, d = 1, b = 2 \)
Setara: Zn + 2HNO3 → Zn(NO3)2 + H2
CH2O + O2 → CO2 + H2O
H: \( 2a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
Dari C: \( a = c \)
Jadi \( a = c = d \)
\( c = 1, d = 1 \)
Dari O: \( 1 + 2b = 2 + 1 \Rightarrow 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: CH2O + O2 → CO2 + H2O
H2S + SO2 → S + H2O
S: \( a + b = c \)
O: \( 2b = d \)
Dari O: \( 2b = a \Rightarrow a = 2b \)
Dari S: \( 2b + b = c \Rightarrow 3b = c \)
\( a = 2, c = 3, d = 2 \)
Setara: 2H2S + SO2 → 3S + 2H2O
PbO2 + H2 → Pb + H2O
H: \( 2b = 2d \)
O: \( 2a = d \)
Dari O: \( 2a = b \)
\( c = 1, b = 2, d = 2 \)
Setara: PbO2 + 2H2 → Pb + 2H2O
C2H4 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 4a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
Dari C: \( c = 2a \)
\( c = 2, d = 2 \)
Dari O: \( 2b = 2(2) + 2 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: C2H4 + 3O2 → 2CO2 + 2H2O
C2H5OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 2 \)
\( 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
Dari O: \( 1 + 2b = 2(2) + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 7 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: C2H5OH + 3O2 → 2CO2 + 3H2O
CH3OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 4a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 2 \)
\( 4(2) = 2d \Rightarrow 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
Dari O: \( 2 + 2b = 2(2) + 4 \Rightarrow 2 + 2b = 8 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2CH3OH + 3O2 → 2CO2 + 4H2O
CS2 + O2 → CO2 + SO2
S: \( 2a = d \)
O: \( 2b = 2c + 2d \)
\( c = 1 \)
\( d = 2 \)
Dari O: \( 2b = 2(1) + 2(2) \Rightarrow 2b = 2 + 4 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: CS2 + 3O2 → CO2 + 2SO2
H2S + O2 → SO2 + H2O
S: \( a = c \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 2 \)
\( 2(2) = 2d \Rightarrow 4 = 2d \Rightarrow d = 2 \)
Dari O: \( 2b = 2(2) + 2 \Rightarrow 2b = 4 + 2 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2H2S + 3O2 → 2SO2 + 2H2O
2H2 + SO2 → S + 2H2O
S: \( b = c \)
O: \( 2b = d \)
Dari O: \( 2b = a \)
Misal \( b = 1 \)
\( c = 1 \)
\( a = 2(1) = 2 \)
\( d = 2 \)
Setara: 2H2 + SO2 → S + 2H2O
Cu2S + O2 → Cu + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = 2d \)
\( d = 1 \)
\( c = 2 \)
Dari O: \( 2b = 2(1) \Rightarrow 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
Setara: Cu2S + O2 → 2Cu + SO2
PbS + PbO → Pb + SO2
S: \( a = d \)
O: \( b = 2d \)
\( d = 1 \)
\( b = 2(1) = 2 \)
\( c = 1 + 2 = 3 \)
Setara: PbS + 2PbO → 3Pb + SO2
PbO + C → Pb + CO2
O: \( a = 2d \)
C: \( b = d \)
\( a = 2 \)
\( c = 2 \)
\( b = 1 \)
Setara: 2PbO + C → 2Pb + CO2
NH3 + O2 → NO + H2O
H: \( 3a = 2d \)
O: \( 2b = c + d \)
\( c = 4 \)
\( 3(4) = 2d \Rightarrow 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
Dari O: \( 2b = 4 + 6 \Rightarrow 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: 4NH3 + 5O2 → 4NO + 6H2O
NH3 + O2 → N2 + H2O
H: \( 3a = 2d \)
O: \( 2b = d \)
\( a = 2 \)
\( 3(2) = 2d \Rightarrow 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
\( 2b = 3 \Rightarrow b = 1.5 \)
Setara: 4NH3 + 3O2 → 2N2 + 6H2O
C3H8 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 3 \)
\( 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2b = 2(3) + 4 \Rightarrow 2b = 6 + 4 \Rightarrow 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: C3H8 + 5O2 → 3CO2 + 4H2O
CH4 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 4a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 1 \)
\( 4 = 2d \Rightarrow d = 2 \)
\( 2b = 2(1) + 2 \Rightarrow 2b = 2 + 2 \Rightarrow 2b = 4 \Rightarrow b = 2 \)
Setara: CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O
C4H10 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 8 \)
\( 10(2) = 2d \Rightarrow 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 2b = 2(8) + 10 \Rightarrow 2b = 16 + 10 \Rightarrow 2b = 26 \Rightarrow b = 13 \)
Setara: 2C4H10 + 13O2 → 8CO2 + 10H2O
C5H12 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 12a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 5 \)
\( 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2b = 2(5) + 6 \Rightarrow 2b = 10 + 6 \Rightarrow 2b = 16 \Rightarrow b = 8 \)
Setara: C5H12 + 8O2 → 5CO2 + 6H2O
C7H16 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 16a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 7 \)
\( 16 = 2d \Rightarrow d = 8 \)
\( 2b = 2(7) + 8 \Rightarrow 2b = 14 + 8 \Rightarrow 2b = 22 \Rightarrow b = 11 \)
Setara: C7H16 + 11O2 → 7CO2 + 8H2O
C8H18 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 18a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 16 \)
\( 18(2) = 2d \Rightarrow 36 = 2d \Rightarrow d = 18 \)
\( 2b = 2(16) + 18 \Rightarrow 2b = 32 + 18 \Rightarrow 2b = 50 \Rightarrow b = 25 \)
Setara: 2C8H18 + 25O2 → 16CO2 + 18H2O
C9H20 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 20a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 9 \)
\( 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 2b = 2(9) + 10 \Rightarrow 2b = 18 + 10 \Rightarrow 2b = 28 \Rightarrow b = 14 \)
Setara: C9H20 + 14O2 → 9CO2 + 10H2O
C10H22 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 22a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 20 \)
\( 22(2) = 2d \Rightarrow 44 = 2d \Rightarrow d = 22 \)
\( 2b = 2(20) + 22 \Rightarrow 2b = 40 + 22 \Rightarrow 2b = 62 \Rightarrow b = 31 \)
Setara: 2C10H22 + 31O2 → 20CO2 + 22H2O
C4H8 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2b = 2(4) + 4 \Rightarrow 2b = 8 + 4 \Rightarrow 2b = 12 \Rightarrow b = 6 \)
Setara: C4H8 + 6O2 → 4CO2 + 4H2O
C6H12 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 12a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2b = 2(6) + 6 \Rightarrow 2b = 12 + 6 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: C6H12 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O
C7H14 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 14a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 14 \)
\( 14(2) = 2d \Rightarrow 28 = 2d \Rightarrow d = 14 \)
\( 2b = 2(14) + 14 \Rightarrow 2b = 28 + 14 \Rightarrow 2b = 42 \Rightarrow b = 21 \)
Setara: 2C7H14 + 21O2 → 14CO2 + 14H2O
C8H16 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 16a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 8 \)
\( 16 = 2d \Rightarrow d = 8 \)
\( 2b = 2(8) + 8 \Rightarrow 2b = 16 + 8 \Rightarrow 2b = 24 \Rightarrow b = 12 \)
Setara: C8H16 + 12O2 → 8CO2 + 8H2O
C9H18 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 18a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 18 \)
\( 18(2) = 2d \Rightarrow 36 = 2d \Rightarrow d = 18 \)
\( 2b = 2(18) + 18 \Rightarrow 2b = 36 + 18 \Rightarrow 2b = 54 \Rightarrow b = 27 \)
Setara: 2C9H18 + 27O2 → 18CO2 + 18H2O
C10H20 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 20a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 10 \)
\( 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 2b = 2(10) + 10 \Rightarrow 2b = 20 + 10 \Rightarrow 2b = 30 \Rightarrow b = 15 \)
Setara: C10H20 + 15O2 → 10CO2 + 10H2O
C11H22 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 22a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 22 \)
\( 22(2) = 2d \Rightarrow 44 = 2d \Rightarrow d = 22 \)
\( 2b = 2(22) + 22 \Rightarrow 2b = 44 + 22 \Rightarrow 2b = 66 \Rightarrow b = 33 \)
Setara: 2C11H22 + 33O2 → 22CO2 + 22H2O
C12H24 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 24a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 12 \)
\( 24 = 2d \Rightarrow d = 12 \)
\( 2b = 2(12) + 12 \Rightarrow 2b = 24 + 12 \Rightarrow 2b = 36 \Rightarrow b = 18 \)
Setara: C12H24 + 18O2 → 12CO2 + 12H2O
C13H26 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 26a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 26 \)
\( 26(2) = 2d \Rightarrow 52 = 2d \Rightarrow d = 26 \)
\( 2b = 2(26) + 26 \Rightarrow 2b = 52 + 26 \Rightarrow 2b = 78 \Rightarrow b = 39 \)
Setara: 2C13H26 + 39O2 → 26CO2 + 26H2O
C14H28 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 28a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 14 \)
\( 28 = 2d \Rightarrow d = 14 \)
\( 2b = 2(14) + 14 \Rightarrow 2b = 28 + 14 \Rightarrow 2b = 42 \Rightarrow b = 21 \)
Setara: C14H28 + 21O2 → 14CO2 + 14H2O
C15H30 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 30a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 30 \)
\( 30(2) = 2d \Rightarrow 60 = 2d \Rightarrow d = 30 \)
\( 2b = 2(30) + 30 \Rightarrow 2b = 60 + 30 \Rightarrow 2b = 90 \Rightarrow b = 45 \)
Setara: 2C15H30 + 45O2 → 30CO2 + 30H2O
CH3COOH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 4a = 2d \)
O: \( 2a + 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 4(2) = 2d \Rightarrow 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2(2) + 2b = 2(4) + 4 \Rightarrow 4 + 2b = 8 + 4 \Rightarrow 4 + 2b = 12 \Rightarrow 2b = 8 \Rightarrow b = 4 \)
Setara: 2CH3COOH + 4O2 → 4CO2 + 4H2O
C4H9OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 10 = 2d \Rightarrow d = 5 \)
\( 1 + 2b = 2(4) + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 8 + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 13 \Rightarrow 2b = 12 \Rightarrow b = 6 \)
Setara: C4H9OH + 6O2 → 4CO2 + 5H2O
C5H11OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 12a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 10 \)
\( 12(2) = 2d \Rightarrow 24 = 2d \Rightarrow d = 12 \)
\( 2 + 2b = 2(10) + 12 \Rightarrow 2 + 2b = 20 + 12 \Rightarrow 2 + 2b = 32 \Rightarrow 2b = 30 \Rightarrow b = 15 \)
Setara: 2C5H11OH + 15O2 → 10CO2 + 12H2O
C7H15OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 16a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 14 \)
\( 16(2) = 2d \Rightarrow 32 = 2d \Rightarrow d = 16 \)
\( 2 + 2b = 2(14) + 16 \Rightarrow 2 + 2b = 28 + 16 \Rightarrow 2 + 2b = 44 \Rightarrow 2b = 42 \Rightarrow b = 21 \)
Setara: 2C7H15OH + 21O2 → 14CO2 + 16H2O
C8H17OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 18a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 8 \)
\( 18 = 2d \Rightarrow d = 9 \)
\( 1 + 2b = 2(8) + 9 \Rightarrow 1 + 2b = 16 + 9 \Rightarrow 1 + 2b = 25 \Rightarrow 2b = 24 \Rightarrow b = 12 \)
Setara: C8H17OH + 12O2 → 8CO2 + 9H2O
C4H10O + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 10 = 2d \Rightarrow d = 5 \)
\( 1 + 2b = 2(4) + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 8 + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 13 \Rightarrow 2b = 12 \Rightarrow b = 6 \)
Setara: C4H10O + 6O2 → 4CO2 + 5H2O
C5H10O + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 5 \)
\( 10 = 2d \Rightarrow d = 5 \)
\( 1 + 2b = 2(5) + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 10 + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 15 \Rightarrow 2b = 14 \Rightarrow b = 7 \)
Setara: C5H10O + 7O2 → 5CO2 + 5H2O
CH3CH2CH2OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 8(2) = 2d \Rightarrow 16 = 2d \Rightarrow d = 8 \)
\( 2 + 2b = 2(6) + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 12 + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 20 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: 2CH3CH2CH2OH + 9O2 → 6CO2 + 8H2O
CH3CH2CH2CH2OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 10 = 2d \Rightarrow d = 5 \)
\( 1 + 2b = 2(4) + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 8 + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 13 \Rightarrow 2b = 12 \Rightarrow b = 6 \)
Setara: CH3CH2CH2CH2OH + 6O2 → 4CO2 + 5H2O
CH3CH2COOH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( 2a + 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 6(2) = 2d \Rightarrow 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2(2) + 2b = 2(6) + 6 \Rightarrow 4 + 2b = 12 + 6 \Rightarrow 4 + 2b = 18 \Rightarrow 2b = 14 \Rightarrow b = 7 \)
Setara: 2CH3CH2COOH + 7O2 → 6CO2 + 6H2O
CH3CH2CH2COOH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( 2a + 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2(1) + 2b = 2(4) + 4 \Rightarrow 2 + 2b = 8 + 4 \Rightarrow 2 + 2b = 12 \Rightarrow 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: CH3CH2CH2COOH + 5O2 → 4CO2 + 4H2O
C7H15COOH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 16a = 2d \)
O: \( 2a + 2b = 2c + d \)
\( c = 8 \)
\( 16 = 2d \Rightarrow d = 8 \)
\( 2(1) + 2b = 2(8) + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 16 + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 24 \Rightarrow 2b = 22 \Rightarrow b = 11 \)
Setara: C7H15COOH + 11O2 → 8CO2 + 8H2O
CH3COCH3 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 3 \)
\( 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
\( 1 + 2b = 2(3) + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 6 + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 9 \Rightarrow 2b = 8 \Rightarrow b = 4 \)
Setara: CH3COCH3 + 4O2 → 3CO2 + 3H2O
C6H12O2 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 12a = 2d \)
O: \( 2a + 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2(1) + 2b = 2(6) + 6 \Rightarrow 2 + 2b = 12 + 6 \Rightarrow 2 + 2b = 18 \Rightarrow 2b = 16 \Rightarrow b = 8 \)
Setara: C6H12O2 + 8O2 → 6CO2 + 6H2O
Fe2O3 + CO → Fe + CO2
O: \( 3a + b = 2d \)
C: \( b = d \)
\( c = 2 \)
\( b = d \)
Dari O: \( 3 + b = 2b \Rightarrow 3 = b \)
Jadi \( b = 3, d = 3 \)
Setara: Fe2O3 + 3CO → 2Fe + 3CO2
Fe2O3 + H2 → Fe + H2O
O: \( 3a = d \)
H: \( 2b = 2d \)
\( c = 2 \)
\( d = 3 \)
\( 2b = 2(3) \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: Fe2O3 + 3H2 → 2Fe + 3H2O
Fe3O4 + CO → Fe + CO2
O: \( 4a + b = 2d \)
C: \( b = d \)
\( c = 3 \)
\( b = d \)
Dari O: \( 4 + b = 2b \Rightarrow 4 = b \)
Jadi \( b = 4, d = 4 \)
Setara: Fe3O4 + 4CO → 3Fe + 4CO2
Fe3O4 + H2 → Fe + H2O
O: \( 4a = d \)
H: \( 2b = 2d \)
\( c = 3 \)
\( d = 4 \)
\( 2b = 2(4) \Rightarrow 2b = 8 \Rightarrow b = 4 \)
Setara: Fe3O4 + 4H2 → 3Fe + 4H2O
Pb3O4 + H2 → Pb + H2O
O: \( 4a = d \)
H: \( 2b = 2d \)
\( c = 3 \)
\( d = 4 \)
\( 2b = 2(4) \Rightarrow 2b = 8 \Rightarrow b = 4 \)
Setara: Pb3O4 + 4H2 → 3Pb + 4H2O
Fe2O3 + C → Fe + CO
O: \( 3a = d \)
C: \( b = d \)
\( c = 2 \)
\( d = 3 \)
\( b = 3 \)
Setara: Fe2O3 + 3C → 2Fe + 3CO
Fe2O3 + Al → Al2O3 + Fe
O: \( 3a = 3c \)
Al: \( b = 2c \)
Misal \( a = 1 \)
\( c = 1 \)
\( d = 2 \)
\( b = 2 \)
Setara: Fe2O3 + 2Al → Al2O3 + 2Fe
Al + H2SO4 → Al2(SO4)3 + H2
H: \( 2b = 2d \)
S: \( b = 3c \)
O: \( 4b = 12c \)
\( a = 2 \)
\( b = 3 \)
Dari H: \( 2(3) = 2d \Rightarrow 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
Setara: 2Al + 3H2SO4 → Al2(SO4)3 + 3H2
Mg + H2SO4 → MgSO4 + H2
H: \( 2b = 2d \)
S: \( b = c \)
O: \( 4b = 4c \)
\( c = 1, b = 1, d = 1 \)
Setara: Mg + H2SO4 → MgSO4 + H2
Fe2(SO4)3 + H2 → Fe + H2SO4
S: \( 3a = d \)
O: \( 12a = 4d \)
H: \( 2b = 2d \)
\( c = 2, d = 3 \)
\( 2b = 2(3) \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: Fe2(SO4)3 + 3H2 → 2Fe + 3H2SO4
C2H6 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 6(2) = 2d \Rightarrow 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2b = 2(4) + 6 \Rightarrow 2b = 8 + 6 \Rightarrow 2b = 14 \Rightarrow b = 7 \)
Setara: 2C2H6 + 7O2 → 4CO2 + 6H2O
Fe2O3 + SO2 + O2 → Fe2(SO4)3
S: \( b = 3d \) (2)
O: \( 3a + 2b + 2c = 12d \) (3)
Dari (2): \( b = 3d \)
Substitusi ke (3):
\( 3d + 2(3d) + 2c = 12d \)
\( 3d + 6d + 2c = 12d \)
\( 9d + 2c = 12d \)
\( 2c = 3d \)
\( c = \dfrac{3}{2}d \) (4)
\( a = 2 \)
\( b = 3 \times 2 = 6 \)
\( c = \dfrac{3}{2} \times 2 = 3 \)
Fe: Reaktan = \( 2a = 4 \), Produk = \( 2d = 4 \) ✓
S: Reaktan = \( b = 6 \), Produk = \( 3d = 6 \) ✓
O: Reaktan = \( 3a + 2b + 2c = 6 + 12 + 6 = 24 \), Produk = \( 12d = 24 \) ✓
Persamaan reaksi setara:
\( 2Fe_2O_3 + 6SO_2 + 3O_2 \rightarrow 2Fe_2(SO_4)_3 \)
C6H12O6 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 12a = 2d \)
O: \( 6a + 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 6 + 2b = 2(6) + 6 \Rightarrow 6 + 2b = 12 + 6 \Rightarrow 6 + 2b = 18 \Rightarrow 2b = 12 \Rightarrow b = 6 \)
Setara: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O
C10H8 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 10 \)
\( 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2b = 2(10) + 4 \Rightarrow 2b = 20 + 4 \Rightarrow 2b = 24 \Rightarrow b = 12 \)
Setara: C10H8 + 12O2 → 10CO2 + 4H2O
C6H6 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 12 \)
\( 6(2) = 2d \Rightarrow 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2b = 2(12) + 6 \Rightarrow 2b = 24 + 6 \Rightarrow 2b = 30 \Rightarrow b = 15 \)
Setara: 2C6H6 + 15O2 → 12CO2 + 6H2O
C7H8 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 7 \)
\( 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2b = 2(7) + 4 \Rightarrow 2b = 14 + 4 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: C7H8 + 9O2 → 7CO2 + 4H2O
C8H10 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 16 \)
\( 10(2) = 2d \Rightarrow 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 2b = 2(16) + 10 \Rightarrow 2b = 32 + 10 \Rightarrow 2b = 42 \Rightarrow b = 21 \)
Setara: 2C8H10 + 21O2 → 16CO2 + 10H2O
C6H5CH3 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 7 \)
\( 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2b = 2(7) + 4 \Rightarrow 2b = 14 + 4 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: C6H5CH3 + 9O2 → 7CO2 + 4H2O
C6H5OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
\( 1 + 2b = 2(6) + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 12 + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 15 \Rightarrow 2b = 14 \Rightarrow b = 7 \)
Setara: C6H5OH + 7O2 → 6CO2 + 3H2O
C6H5COOH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( 2a + 2b = 2c + d \)
\( c = 14 \)
\( 6(2) = 2d \Rightarrow 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2(2) + 2b = 2(14) + 6 \Rightarrow 4 + 2b = 28 + 6 \Rightarrow 4 + 2b = 34 \Rightarrow 2b = 30 \Rightarrow b = 15 \)
Setara: 2C6H5COOH + 15O2 → 14CO2 + 6H2O
C6H5CH2OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 14 \)
\( 8(2) = 2d \Rightarrow 16 = 2d \Rightarrow d = 8 \)
\( 2 + 2b = 2(14) + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 28 + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 36 \Rightarrow 2b = 34 \Rightarrow b = 17 \)
Setara: 2C6H5CH2OH + 17O2 → 14CO2 + 8H2O
C6H5COCH3 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 16 \)
\( 8(2) = 2d \Rightarrow 16 = 2d \Rightarrow d = 8 \)
\( 2 + 2b = 2(16) + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 32 + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 40 \Rightarrow 2b = 38 \Rightarrow b = 19 \)
Setara: 2C6H5COCH3 + 19O2 → 16CO2 + 8H2O
CH3CHO + O2 → CO2 + H2O
H: \( 4a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 4(2) = 2d \Rightarrow 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2 + 2b = 2(4) + 4 \Rightarrow 2 + 2b = 8 + 4 \Rightarrow 2 + 2b = 12 \Rightarrow 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: 2CH3CHO + 5O2 → 4CO2 + 4H2O
CH3CH2CHO + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 3 \)
\( 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
\( 1 + 2b = 2(3) + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 6 + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 9 \Rightarrow 2b = 8 \Rightarrow b = 4 \)
Setara: CH3CH2CHO + 4O2 → 3CO2 + 3H2O
C6H13CHO + O2 → CO2 + H2O
H: \( 14a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 7 \)
\( 14 = 2d \Rightarrow d = 7 \)
\( 1 + 2b = 2(7) + 7 \Rightarrow 1 + 2b = 14 + 7 \Rightarrow 1 + 2b = 21 \Rightarrow 2b = 20 \Rightarrow b = 10 \)
Setara: C6H13CHO + 10O2 → 7CO2 + 7H2O
C9H19CHO + O2 → CO2 + H2O
H: \( 20a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 20 \)
\( 20(2) = 2d \Rightarrow 40 = 2d \Rightarrow d = 20 \)
\( 2 + 2b = 2(20) + 20 \Rightarrow 2 + 2b = 40 + 20 \Rightarrow 2 + 2b = 60 \Rightarrow 2b = 58 \Rightarrow b = 29 \)
Setara: 2C9H19CHO + 29O2 → 20CO2 + 20H2O
C6H5CHO + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 7 \)
\( 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
\( 1 + 2b = 2(7) + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 14 + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 17 \Rightarrow 2b = 16 \Rightarrow b = 8 \)
Setara: C6H5CHO + 8O2 → 7CO2 + 3H2O
C6H5COC2H5 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 9 \)
\( 10 = 2d \Rightarrow d = 5 \)
\( 1 + 2b = 2(9) + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 18 + 5 \Rightarrow 1 + 2b = 23 \Rightarrow 2b = 22 \Rightarrow b = 11 \)
Setara: C6H5COC2H5 + 11O2 → 9CO2 + 5H2O
C2H2 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 2a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 2(2) = 2d \Rightarrow 4 = 2d \Rightarrow d = 2 \)
\( 2b = 2(4) + 2 \Rightarrow 2b = 8 + 2 \Rightarrow 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: 2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2O
C3H6 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 6(2) = 2d \Rightarrow 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2b = 2(6) + 6 \Rightarrow 2b = 12 + 6 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: 2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O
C4H6 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 8 \)
\( 6(2) = 2d \Rightarrow 12 = 2d \Rightarrow d = 6 \)
\( 2b = 2(8) + 6 \Rightarrow 2b = 16 + 6 \Rightarrow 2b = 22 \Rightarrow b = 11 \)
Setara: 2C4H6 + 11O2 → 8CO2 + 6H2O
C5H10 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 10a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 10 \)
\( 10(2) = 2d \Rightarrow 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 2b = 2(10) + 10 \Rightarrow 2b = 20 + 10 \Rightarrow 2b = 30 \Rightarrow b = 15 \)
Setara: 2C5H10 + 15O2 → 10CO2 + 10H2O
C3H5OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 6a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 3 \)
\( 6 = 2d \Rightarrow d = 3 \)
\( 1 + 2b = 2(3) + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 6 + 3 \Rightarrow 1 + 2b = 9 \Rightarrow 2b = 8 \Rightarrow b = 4 \)
Setara: C3H5OH + 4O2 → 3CO2 + 3H2O
C3H7OH + O2 → CO2 + H2O
H: \( 8a = 2d \)
O: \( a + 2b = 2c + d \)
\( c = 6 \)
\( 8(2) = 2d \Rightarrow 16 = 2d \Rightarrow d = 8 \)
\( 2 + 2b = 2(6) + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 12 + 8 \Rightarrow 2 + 2b = 20 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: 2C3H7OH + 9O2 → 6CO2 + 8H2O
C14H30 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 30a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 28 \)
\( 30(2) = 2d \Rightarrow 60 = 2d \Rightarrow d = 30 \)
\( 2b = 2(28) + 30 \Rightarrow 2b = 56 + 30 \Rightarrow 2b = 86 \Rightarrow b = 43 \)
Setara: 2C14H30 + 43O2 → 28CO2 + 30H2O
C12H26 + O2 → CO2 + H2O
H: \( 26a = 2d \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 24 \)
\( 26(2) = 2d \Rightarrow 52 = 2d \Rightarrow d = 26 \)
\( 2b = 2(24) + 26 \Rightarrow 2b = 48 + 26 \Rightarrow 2b = 74 \Rightarrow b = 37 \)
Setara: 2C12H26 + 37O2 → 24CO2 + 26H2O
ZnS + O2 → ZnO + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = c + 2d \)
\( c = 2, d = 2 \)
\( 2b = 2 + 2(2) \Rightarrow 2b = 2 + 4 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2ZnS + 3O2 → 2ZnO + 2SO2
PbS + O2 → PbO + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = c + 2d \)
\( c = 2, d = 2 \)
\( 2b = 2 + 2(2) \Rightarrow 2b = 2 + 4 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2PbS + 3O2 → 2PbO + 2SO2
CuS + O2 → CuO + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = c + 2d \)
\( c = 2, d = 2 \)
\( 2b = 2 + 2(2) \Rightarrow 2b = 2 + 4 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2CuS + 3O2 → 2CuO + 2SO2
Cu2S + O2 → Cu2O + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = c + 2d \)
Misal \( a = 2 \)
\( c = 2, d = 2 \)
\( 2b = 2 + 2(2) \Rightarrow 2b = 2 + 4 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2Cu2S + 3O2 → 2Cu2O + 2SO2
Fe + H2O → Fe3O4 + H2
H: \( 2b = 2d \)
O: \( b = 4c \)
\( a = 3 \)
\( b = 4 \)
\( 2(4) = 2d \Rightarrow 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
Setara: 3Fe + 4H2O → Fe3O4 + 4H2
SO2 + H2S → S + H2O
O: \( 2a = d \)
H: \( 2b = 2d \)
Dari O: \( 2a = b \)
Misal \( a = 1 \)
\( b = 2 \)
\( d = 2 \)
\( c = 1 + 2 = 3 \)
Setara: SO2 + 2H2S → 3S + 2H2O
PbS + H2O2 → PbSO4 + H2O
S: \( a = c \)
H: \( 2b = 2d \)
O: \( 2b = 4c + d \)
\( c = 1 \)
Dari H: \( b = d \)
Dari O: \( 2b = 4 + b \Rightarrow b = 4 \)
Jadi \( b = 4, d = 4 \)
Setara: PbS + 4H2O2 → PbSO4 + 4H2O
Fe2O3 + CO → Fe3O4 + CO2
O: \( 3a + b = 4c + 2d \)
C: \( b = d \)
\( 2a = 3(2) \Rightarrow 2a = 6 \Rightarrow a = 3 \)
\( b = d \)
Dari O: \( 3(3) + b = 4(2) + 2b \Rightarrow 9 + b = 8 + 2b \Rightarrow 9 - 8 = 2b - b \Rightarrow b = 1 \)
\( d = 1 \)
Setara: 3Fe2O3 + CO → 2Fe3O4 + CO2
Fe3O4 + Al → Al2O3 + Fe
O: \( 4a = 3c \)
Al: \( b = 2c \)
\( 4a = 3(4) \Rightarrow 4a = 12 \Rightarrow a = 3 \)
\( d = 3(3) = 9 \)
\( b = 2(4) = 8 \)
Setara: 3Fe3O4 + 8Al → 4Al2O3 + 9Fe
HNO3 + N2O3 + H2O → HNO2
N: \( a + 2b = d \)
O: \( 3a + 3b + c = 2d \)
Misal \( b = 1, c = 1 \)
\( a + 2(1) = d \) dan \( a + 2(1) = d \)
Misal \( a = 2 \)
\( d = 2 + 2 = 4 \)
Setara: 2HNO3 + N2O3 + H2O → 4HNO2
Fe + S + O2 → Fe2O3 + SO2
S: \( b = e \)
O: \( 2c = 3d + 2e \)
\( a = 4 \)
Misal \( b = 2 \)
\( e = 2 \)
\( 2c = 3(2) + 2(2) \Rightarrow 2c = 6 + 4 \Rightarrow 2c = 10 \Rightarrow c = 5 \)
Setara: 4Fe + 2S + 5O2 → 2Fe2O3 + 2SO2
Cu + S + O2 → Cu2O + SO2
S: \( b = e \)
O: \( 2c = d + 2e \)
\( a = 4 \)
Misal \( b = 2 \)
\( e = 2 \)
\( 2c = 2 + 2(2) \Rightarrow 2c = 2 + 4 \Rightarrow 2c = 6 \Rightarrow c = 3 \)
Setara: 4Cu + 2S + 3O2 → 2Cu2O + 2SO2
FeS + O2 → Fe3O4 + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = 4c + 2d \)
\( a = 3, d = 3 \)
\( 2b = 4(1) + 2(3) \Rightarrow 2b = 4 + 6 \Rightarrow 2b = 10 \Rightarrow b = 5 \)
Setara: 3FeS + 5O2 → Fe3O4 + 3SO2
FeS + O2 → Fe2O3 + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = 3c + 2d \)
\( a = 4, d = 4 \)
\( 2b = 3(2) + 2(4) \Rightarrow 2b = 6 + 8 \Rightarrow 2b = 14 \Rightarrow b = 7 \)
Setara: 4FeS + 7O2 → 2Fe2O3 + 4SO2
FeS2 + O2 → Fe2O3 + SO2
S: \( 2a = d \)
O: \( 2b = 3c + 2d \)
\( a = 4 \)
\( d = 2(4) = 8 \)
\( 2b = 3(2) + 2(8) \Rightarrow 2b = 6 + 16 \Rightarrow 2b = 22 \Rightarrow b = 11 \)
Setara: 4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2
Fe2S3 + O2 → Fe2O3 + SO2
S: \( 3a = d \)
O: \( 2b = 3c + 2d \)
Misal \( a = 2 \)
\( c = 2 \)
\( d = 3(2) = 6 \)
\( 2b = 3(2) + 2(6) \Rightarrow 2b = 6 + 12 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: 2Fe2S3 + 9O2 → 2Fe2O3 + 6SO2
ZnS + O2 → ZnO + SO2
S: \( a = d \)
O: \( 2b = c + 2d \)
\( c = 2, d = 2 \)
\( 2b = 2 + 2(2) \Rightarrow 2b = 2 + 4 \Rightarrow 2b = 6 \Rightarrow b = 3 \)
Setara: 2ZnS + 3O2 → 2ZnO + 2SO2
Persamaan reaksi 5 spesi atau lebih
C5H5N + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 5a = 2d \)
N: \( a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 20 \)
\( 5(4) = 2d \Rightarrow 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 4 = 2e \Rightarrow e = 2 \)
\( 2b = 2(20) + 10 \Rightarrow 2b = 40 + 10 \Rightarrow 2b = 50 \Rightarrow b = 25 \)
Setara: 4C5H5N + 25O2 → 20CO2 + 10H2O + 2N2
Cl2 + HClO + H2O → HCl + HClO2
H: \( b + 2c = d + e \)
O: \( b + c = 2e \)
Misal \( a = 1, c = 1 \)
\( 2 + b = d + e \)
\( b + 2 = d + e \)
\( b + 1 = 2e \)
\( 1 + 1 = 2e \Rightarrow 2 = 2e \Rightarrow e = 1 \)
\( 2 + 1 = d + 1 \Rightarrow 3 = d + 1 \Rightarrow d = 2 \)
Setara: Cl2 + HClO + H2O → 2HCl + HClO2
CH3NH2 + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 5a = 2d \)
N: \( a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 5(4) = 2d \Rightarrow 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 4 = 2e \Rightarrow e = 2 \)
\( 2b = 2(4) + 10 \Rightarrow 2b = 8 + 10 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: 4CH3NH2 + 9O2 → 4CO2 + 10H2O + 2N2
C2H5NH2 + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 7a = 2d \)
N: \( a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 8 \)
\( 7(4) = 2d \Rightarrow 28 = 2d \Rightarrow d = 14 \)
\( 4 = 2e \Rightarrow e = 2 \)
\( 2b = 2(8) + 14 \Rightarrow 2b = 16 + 14 \Rightarrow 2b = 30 \Rightarrow b = 15 \)
Setara: 4C2H5NH2 + 15O2 → 8CO2 + 14H2O + 2N2
C6H5NH2 + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 7a = 2d \)
N: \( a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 24 \)
\( 7(4) = 2d \Rightarrow 28 = 2d \Rightarrow d = 14 \)
\( 4 = 2e \Rightarrow e = 2 \)
\( 2b = 2(24) + 14 \Rightarrow 2b = 48 + 14 \Rightarrow 2b = 62 \Rightarrow b = 31 \)
Setara: 4C6H5NH2 + 31O2 → 24CO2 + 14H2O + 2N2
C3H5N + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 5a = 2d \)
N: \( a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 12 \)
\( 5(4) = 2d \Rightarrow 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 4 = 2e \Rightarrow e = 2 \)
\( 2b = 2(12) + 10 \Rightarrow 2b = 24 + 10 \Rightarrow 2b = 34 \Rightarrow b = 17 \)
Setara: 4C3H5N + 17O2 → 12CO2 + 10H2O + 2N2
C7H5N + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 5a = 2d \)
N: \( a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 28 \)
\( 5(4) = 2d \Rightarrow 20 = 2d \Rightarrow d = 10 \)
\( 4 = 2e \Rightarrow e = 2 \)
\( 2b = 2(28) + 10 \Rightarrow 2b = 56 + 10 \Rightarrow 2b = 66 \Rightarrow b = 33 \)
Setara: 4C7H5N + 33O2 → 28CO2 + 10H2O + 2N2
C5H11NH2 + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 13a = 2d \)
N: \( a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 20 \)
\( 13(4) = 2d \Rightarrow 52 = 2d \Rightarrow d = 26 \)
\( 4 = 2e \Rightarrow e = 2 \)
\( 2b = 2(20) + 26 \Rightarrow 2b = 40 + 26 \Rightarrow 2b = 66 \Rightarrow b = 33 \)
Setara: 4C5H11NH2 + 33O2 → 20CO2 + 26H2O + 2N2
C4H8N2 + O2 → CO2 + H2O + N2
H: \( 8a = 2d \)
N: \( 2a = 2e \)
O: \( 2b = 2c + d \)
\( c = 4 \)
\( 8 = 2d \Rightarrow d = 4 \)
\( 2 = 2e \Rightarrow e = 1 \)
\( 2b = 2(4) + 4 \Rightarrow 2b = 8 + 4 \Rightarrow 2b = 12 \Rightarrow b = 6 \)
Setara: C4H8N2 + 6O2 → 4CO2 + 4H2O + N2
Zn + HNO3 → Zn(NO3)2 + NO + H2O
H: \( b = 2e \)
N: \( b = 2c + d \)
O: \( 3b = 6c + d + e \)
\( a = 3 \)
\( b = 2(3) + d = 6 + d \)
\( b = 2e \)
\( b = 6 + 2 = 8 \)
\( 8 = 2e \Rightarrow e = 4 \)
Setara: 3Zn + 8HNO3 → 3Zn(NO3)2 + 2NO + 4H2O
FeS + O2 + H2O → Fe2O3 + H2SO4
S: \( a = e \)
O: \( 2b + c = 3d + 4e \)
H: \( 2c = 2e \)
Misal \( a = 4 \)
\( d = 2, e = 4, c = 4 \)
\( 2b + 4 = 3(2) + 4(4) \Rightarrow 2b + 4 = 6 + 16 \Rightarrow 2b + 4 = 22 \Rightarrow 2b = 18 \Rightarrow b = 9 \)
Setara: 4FeS + 9O2 + 4H2O → 2Fe2O3 + 4H2SO4
Fe2S3 + O2 + H2O → Fe2O3 + H2SO4
S: \( 3a = e \)
O: \( 2b + c = 3d + 4e \)
H: \( 2c = 2e \)
Misal \( a = 1 \)
\( d = 1, e = 3, c = 3 \)
\( 2b + 3 = 3(1) + 4(3) \Rightarrow 2b + 3 = 3 + 12 \Rightarrow 2b + 3 = 15 \Rightarrow 2b = 12 \Rightarrow b = 6 \)
Setara: Fe2S3 + 6O2 + 3H2O → Fe2O3 + 3H2SO4
FeS2 + O2 + H2O → FeSO4 + H2SO4
S: \( 2a = d + e \)
O: \( 2b + c = 4d + 4e \)
H: \( 2c = 2e \)
Dari S: \( 2a = a + e \Rightarrow a = e \)
Misal \( a = 2 \)
\( d = 2, e = 2, c = 2 \)
\( 2b + 2 = 4(2) + 4(2) \Rightarrow 2b + 2 = 8 + 8 \Rightarrow 2b + 2 = 16 \Rightarrow 2b = 14 \Rightarrow b = 7 \)
Setara: 2FeS2 + 7O2 + 2H2O → 2FeSO4 + 2H2SO4
PbS + HNO3 → Pb(NO3)2 + S + NO + H2O
S: \( a = d \)
H: \( b = 2f \)
N: \( b = 2c + e \)
O: \( 3b = 6c + e + f \)
\( a = 3, d = 3 \)
\( b = 2(3) + e = 6 + e \)
\( b = 2f \)
\( b = 6 + 2 = 8 \)
\( 8 = 2f \Rightarrow f = 4 \)
Setara: 3PbS + 8HNO3 → 3Pb(NO3)2 + 3S + 2NO + 4H2O
FeS + HNO3 → Fe(NO3)3 + H2SO4 + NO + H2O
S: \( a = d \)
H: \( b = 2d + 2f \)
N: \( b = 3c + e \)
O: \( 3b = 9c + 4d + e + f \)
\( c = 1, d = 1 \)
\( b = 3(1) + e = 3 + e \)
\( b = 2(1) + 2f = 2 + 2f \)
Misal \( f = 2 \)
\( e = 2(2) - 1 = 3 \)
\( b = 3 + 3 = 6 \)
Setara: FeS + 6HNO3 → Fe(NO3)3 + H2SO4 + 3NO + 2H2O
CuS + HNO3 → Cu(NO3)2 + H2SO4 + NO + H2O
S: \( a = d \)
H: \( b = 2d + 2f \)
N: \( b = 2c + e \)
O: \( 3b = 6c + 4d + e + f \)
\( c = 3, d = 3 \)
\( b = 2(3) + e = 6 + e \)
\( b = 2(3) + 2f = 6 + 2f \)
Misal \( f = 2 \)
\( e = 4 \)
\( b = 6 + 4 = 10 \)
Perbaiki: Misal \( f = 4 \)
\( e = 8 \)
\( b = 6 + 8 = 14 \)
Tapi perlu perhatikan: koefisien harus bilangan bulat terkecil
Bagi semua dengan 2: \( a = 3, c = 3, d = 3, e = 2, f = 4, b = 8 \)
Setara: 3CuS + 8HNO3 → 3Cu(NO3)2 + 3H2SO4 + 2NO + 4H2O
CuS + HNO3 → CuSO4 + NO2 + H2O
S: \( a = c \)
H: \( b = 2e \)
N: \( b = d \)
O: \( 3b = 4c + 2d + e \)
\( c = 1 \)
\( b = d = 2e \)
\( 3b = 4(1) + 2b + \dfrac{b}{2} \Rightarrow 3b = 4 + 2b + 0.5b \Rightarrow 3b - 2.5b = 4 \Rightarrow 0.5b = 4 \Rightarrow b = 8 \)
Setara: CuS + 8HNO3 → CuSO4 + 8NO2 + 4H2O
FeS + HNO3 → Fe(NO3)3 + H2SO4 + NO
S: \( a = d \)
H: \( b = 2d \)
N: \( b = 3c + e \)
O: \( 3b = 9c + 4d + e \)
Misal \( a = 1 \)
\( c = 1, d = 1 \)
Dari N: \( 2 = 3(1) + e \)
\( 2 = 3 + e \)
\( e = -1 \) (tidak mungkin, harus positif)
\( aFeS + bHNO_3 \rightarrow cFe(NO_3)_3 + dH_2SO_4 + eNO + fH_2O \)
S: \( a = d \)
H: \( b = 2d + 2f \)
N: \( b = 3c + e \)
O: \( 3b = 9c + 4d + e + f \)
\( c = 1, d = 1 \)
Dari N: \( b = 3 + e \)
Jadi \( 2 + 2f = 3 + e \)
\( e = 2f - 1 \)
Substitusi \( b = 2 + 2f \):
\( 3(2 + 2f) = 13 + (2f - 1) + f \)
\( 6 + 6f = 13 + 2f - 1 + f \)
\( 6 + 6f = 12 + 3f \)
\( 3f = 6 \)
\( f = 2 \)
\( b = 2 + 2(2) = 2 + 4 = 6 \)
Fe: 1 = 1 ✓
S: 1 = 1 ✓
H: 6 = 2×1 + 2×2 = 2 + 4 = 6 ✓
N: 6 = 3×1 + 3 = 3 + 3 = 6 ✓
O: 3×6 = 18, kanan: 9×1 + 4×1 + 3 + 2 = 9 + 4 + 3 + 2 = 18 ✓
Setara: FeS + 6HNO3 → Fe(NO3)3 + H2SO4 + 3NO + 2H2O
FeS2 + HNO3 → Fe(NO3)3 + H2SO4 + NO + H2O
S: \( 2a = d \)
H: \( b = 2d + 2f \)
N: \( b = 3c + e \)
O: \( 3b = 9c + 4d + e + f \)
\( c = 1, d = 2 \)
\( b = 3(1) + e = 3 + e \)
\( b = 2(2) + 2f = 4 + 2f \)
Misal \( f = 2 \)
\( e = 1 + 4 = 5 \)
\( b = 3 + 5 = 8 \)
Setara: FeS2 + 8HNO3 → Fe(NO3)3 + 2H2SO4 + 5NO + 2H2O
Pb3O4 + HNO3 → Pb(NO3)2 + O2 + H2O
O: \( 4a + 3b = 6c + 2d + e \)
H: \( b = 2e \)
N: \( b = 2c \)
Dari H: \( 2c = 2e \Rightarrow c = e \)
Misal \( a = 2 \)
\( c = 6, e = 6, b = 12 \)
Dari O: \( 4(2) + 3(12) = 6(6) + 2d + 6 \Rightarrow 8 + 36 = 36 + 2d + 6 \Rightarrow 44 = 42 + 2d \Rightarrow 2d = 2 \Rightarrow d = 1 \)
Setara: 2Pb3O4 + 12HNO3 → 6Pb(NO3)2 + O2 + 6H2O
Zn + HNO3 + O2 → Zn(NO3)2 + NO + H2O
H: \( b = 2f \)
N: \( b = 2d + e \)
O: \( 3b + 2c = 6d + e + f \)
\( a = 4 \)
\( b = 2(4) + e = 8 + e \)
\( b = 2f \)
Perhatikan: reaksi sebenarnya menghasilkan N2O
Untuk Zn + HNO3 → Zn(NO3)2 + N2O + H2O
\( 4Zn + 10HNO_3 \rightarrow 4Zn(NO_3)_2 + N_2O + 5H_2O \)
Setara: 4Zn + 10HNO3 → 4Zn(NO3)2 + N2O + 5H2O
Cu + HNO3 + O2 → Cu(NO3)2 + NO + H2O
H: \( b = 2f \)
N: \( b = 2d + e \)
O: \( 3b + 2c = 6d + e + f \)
Dari N: \( 2f = 2d + e \)
Dari O: \( 3(2f) + 2c = 6d + e + f \Rightarrow 6f + 2c = 6d + e + f \Rightarrow 5f + 2c = 6d + e \)
\( 5f + 2c = 6d + (2f - 2d) \)
\( 5f + 2c = 4d + 2f \)
\( 3f + 2c = 4d \)
Misal \( d = 7 \) (dari setara yang diberikan)
\( a = 7 \)
\( 3f + 2c = 4(7) = 28 \)
Dari N: \( b = 2(7) + 2 = 14 + 2 = 16 \)
Dari H: \( 16 = 2f \Rightarrow f = 8 \)
Dari O: \( 3(16) + 2c = 6(7) + 2 + 8 \)
\( 48 + 2c = 42 + 2 + 8 = 52 \)
\( 2c = 4 \Rightarrow c = 2 \)
Cu: 7 = 7 ✓
H: 16 = 2×8 = 16 ✓
N: 16 = 2×7 + 2 = 14 + 2 = 16 ✓
O: 3×16 + 2×2 = 48 + 4 = 52, kanan: 6×7 + 2 + 8 = 42 + 2 + 8 = 52 ✓
Setara: 7Cu + 16HNO3 + 2O2 → 7Cu(NO3)2 + 2NO + 8H2O
Cu + H2SO4 + O2 → CuSO4 + SO2 + H2O
S: \( b = d + e \)
O: \( 4b + 2c = 4d + 2e + f \)
H: \( 2b = 2f \)
Misal \( a = 2 \)
\( d = 2 \)
\( b = 2 + e \)
\( b = f \)
\( b = 2, f = 2 \)
Dari O: \( 4(2) + 2c = 4(2) + 0 + 2 \Rightarrow 8 + 2c = 8 + 2 \Rightarrow 2c = 2 \Rightarrow c = 1 \)
Setara: 2Cu + 2H2SO4 + O2 → 2CuSO4 + 2H2O
Ag + H2SO4 + O2 → Ag2SO4 + SO2 + H2O
S: \( b = d + e \)
O: \( 4b + 2c = 4d + 2e + f \)
H: \( 2b = 2f \)
Misal \( d = 2 \)
\( a = 4 \)
\( b = 2 + e \)
\( b = f \)
\( b = 2, f = 2 \)
Dari O: \( 4(2) + 2c = 4(2) + 0 + 2 \Rightarrow 8 + 2c = 8 + 2 \Rightarrow 2c = 2 \Rightarrow c = 1 \)
Setara: 4Ag + 2H2SO4 + O2 → 2Ag2SO4 + 2H2O
Pb + H2SO4 → PbSO4 + SO2 + H2O
S: \( b = c + d \)
O: \( 4b = 4c + 2d + e \)
H: \( 2b = 2e \)
Misal \( a = 1 \)
\( c = 1 \)
\( b = 1 + d \)
\( b = e \)
\( b = 2, e = 2 \)
Cek O: \( 4(2) = 4(1) + 2(1) + 2 \Rightarrow 8 = 4 + 2 + 2 \Rightarrow 8 = 8 \) ✓
Setara: Pb + 2H2SO4 → PbSO4 + SO2 + 2H2O
Pb + PbO2 + H2SO4 → PbSO4 + H2O
O: \( 2b + 4c = 4d + e \)
S: \( c = d \)
H: \( 2c = 2e \)
Dari S: \( c = d \)
Misal \( c = 2 \)
\( d = 2, e = 2 \)
\( a + b = 2 \)
\( 2b + 4(2) = 4(2) + 2 \Rightarrow 2b + 8 = 8 + 2 \Rightarrow 2b = 2 \Rightarrow b = 1 \)
\( a = 1 \)
Setara: Pb + PbO2 + 2H2SO4 → 2PbSO4 + 2H2O
MnO2 + Mn + H2SO4 → MnSO4 + H2O
O: \( 2a + 4c = 4d + e \)
S: \( c = d \)
H: \( 2c = 2e \)
Dari S: \( c = d \)
Misal \( c = 2 \)
\( d = 2, e = 2 \)
\( a + b = 2 \)
\( 2a + 4(2) = 4(2) + 2 \Rightarrow 2a + 8 = 8 + 2 \Rightarrow 2a = 2 \Rightarrow a = 1 \)
\( b = 1 \)
Setara: MnO2 + Mn + 2H2SO4 → 2MnSO4 + 2H2O
Pb + H2SO4 + O2 → PbSO4 + SO2 + H2O
S: \( b = d + e \)
O: \( 4b + 2c = 4d + 2e + f \)
H: \( 2b = 2f \)
Dari S: \( b = a + e \) (karena \( d = a \))
Jadi \( f = a + e \)
Substitusi \( b = f \):
\( 4f + 2c = 4a + 2e + f \)
\( 3f + 2c = 4a + 2e \)
\( 3(a + e) + 2c = 4a + 2e \)
\( 3a + 3e + 2c = 4a + 2e \)
\( 3e + 2c = a + 2e \)
\( e + 2c = a \)
\( e + 2 = a \)
\( 1 + 2 = a \Rightarrow a = 3 \)
\( d = 3 \)
\( b = 3 + 1 = 4 \)
\( f = 4 \)
Pb: 3 = 3 ✓
S: 4 = 3 + 1 = 4 ✓
O: 4×4 + 2×1 = 16 + 2 = 18, kanan: 4×3 + 2×1 + 4 = 12 + 2 + 4 = 18 ✓
H: 2×4 = 8, kanan: 2×4 = 8 ✓
Setara: 3Pb + 4H2SO4 + O2 → 3PbSO4 + SO2 + 4H2O
FeS + H2SO4 + O2 → Fe2(SO4)3 + H2O
S: \( a + b = 3d \)
O: \( 4b + 2c = 12d + e \)
H: \( 2b = 2e \)
Misal \( d = 2 \)
\( a = 4 \)
\( 4 + b = 3(2) \Rightarrow 4 + b = 6 \Rightarrow b = 2 \)
\( e = 2 \)
\( 4(2) + 2c = 12(2) + 2 \Rightarrow 8 + 2c = 24 + 2 \Rightarrow 2c = 18 \Rightarrow c = 9 \)
Setara: 4FeS + 2H2SO4 + 9O2 → 2Fe2(SO4)3 + 2H2O
Fe2O3 + H2S + H2 → FeS + H2O
O: \( 3a = e \)
H: \( 2b + 2c = 2e \)
S: \( b = d \)
Misal \( a = 1 \)
\( d = 2, b = 2 \)
\( e = 3(1) = 3 \)
\( 4 + 2c = 6 \)
\( 2c = 2 \)
\( c = 1 \)
Fe: 2×1 = 2 ✓
O: 3×1 = 3 ✓
H: 2×2 + 2×1 = 4 + 2 = 6, kanan: 2×3 = 6 ✓
S: 2 = 2 ✓
Setara: Fe2O3 + 2H2S + H2 → 2FeS + 3H2O
Fe2O3 + H2S + O2 → FeS + SO2 + H2O
O: \( 3a + 2c = 2e + f \)
H: \( 2b = 2f \)
S: \( b = d + e \)
Misal \( a = 1 \)
\( d = 2 \)
Dari S: \( b = 2 + e \)
Dari O: \( 3(1) + 2c = 2e + b \)
\( 3 + 2c = 2e + (2 + e) \)
\( 3 + 2c = 2e + 2 + e \)
\( 3 + 2c = 3e + 2 \)
\( 2c = 3e - 1 \)
\( 2c = 3(1) - 1 = 2 \)
\( c = 1 \)
\( b = 2 + 1 = 3 \)
\( f = 3 \)
Fe: 2×1 = 2 ✓
O: 3×1 + 2×1 = 3 + 2 = 5, kanan: 2×1 + 3 = 2 + 3 = 5 ✓
H: 2×3 = 6, kanan: 2×3 = 6 ✓
S: 3 = 2 + 1 = 3 ✓
Setara: Fe2O3 + 3H2S + O2 → 2FeS + SO2 + 3H2O
Fe3O4 + H2S → FeS + S + H2O
O: \( 4a = e \)
H: \( 2b = 2e \)
S: \( b = c + d \)
Dari O: \( e = 4a \)
Jadi \( b = 4a \)
Dari Fe: \( c = 3a \)
\( d = a \)
\( c = 3, d = 1, e = 4, b = 4 \)
Fe: 3×1 = 3 ✓
O: 4×1 = 4 ✓
H: 2×4 = 8, kanan: 2×4 = 8 ✓
S: 4 = 3 + 1 = 4 ✓
Setara: Fe3O4 + 4H2S → 3FeS + S + 4H2O
Fe3O4 + H2S + O2 → FeSO4 + S + H2O
O: \( 4a + 2c = 4d + f \)
H: \( 2b = 2f \)
S: \( b = d + e \)
Misal \( a = 1 \)
\( d = 3 \)
Dari O: \( 4(1) + 2c = 4(3) + b \)
\( 4 + 2c = 12 + b \)
\( 2c = 8 + b \)
\( 2c = 8 + (3 + e) \)
\( 2c = 11 + e \)
\( 2c = 11 + 1 = 12 \)
\( c = 6 \)
\( b = 3 + 1 = 4 \)
\( f = 4 \)
Fe: 3×1 = 3 ✓
O: 4×1 + 2×6 = 4 + 12 = 16, kanan: 4×3 + 4 = 12 + 4 = 16 ✓
H: 2×4 = 8, kanan: 2×4 = 8 ✓
S: 4 = 3 + 1 = 4 ✓
Setara: Fe3O4 + 4H2S + 6O2 → 3FeSO4 + S + 4H2O
Zn + HNO3 + H2SO4 → ZnSO4 + NO2 + H2O
S: \( c = d \)
H: \( b + 2c = 2f \)
N: \( b = e \)
O: \( 3b + 4c = 4d + 2e + f \)
\( d = 1, c = 1 \)
\( b = e \)
\( b + 2(1) = 2f \Rightarrow b + 2 = 2f \)
\( 3b + 4(1) = 4(1) + 2b + f \Rightarrow 3b + 4 = 4 + 2b + f \Rightarrow b = f \)
\( e = 2, f = 2 \)
Setara: Zn + 2HNO3 + H2SO4 → ZnSO4 + 2NO2 + 2H2O
CuS + HNO3 → Cu(NO3)2 + NO2 + S8 + H2O
S: \( a = 8e \)
H: \( b = 2f \)
N: \( b = 2c + d \)
O: \( 3b = 6c + 2d + f \)
Misal \( e = 1 \)
\( a = 8, c = 8 \)
Dari H: \( b = 2f \)
\( 3(16 + d) = 48 + 2d + \dfrac{16 + d}{2} \)
\( 48 + 3d = 48 + 2d + 8 + 0.5d \)
\( 48 + 3d = 56 + 2.5d \)
\( 0.5d = 8 \)
\( d = 16 \)
\( f = 32/2 = 16 \)
Cu: 8 = 8 ✓
S: 8 = 8×1 = 8 ✓
H: 32 = 2×16 = 32 ✓
N: 32 = 2×8 + 16 = 16 + 16 = 32 ✓
O: 3×32 = 96, kanan: 6×8 + 2×16 + 16 = 48 + 32 + 16 = 96 ✓
Setara: 8CuS + 32HNO3 → 8Cu(NO3)2 + 16NO2 + S8 + 16H2O
FeS2 + HNO3 + H2O → Fe(NO3)3 + H2SO4 + NO2 + H2O
S: \( 2a = e \)
H: \( b + 2c = 2e + 2g \)
N: \( b = 3d + f \)
O: \( 3b + c = 9d + 4e + 2f + g \)
\( d = 1, e = 2 \)
\( 3 + f + 2c = 4 + 2g \)
\( f + 2c = 1 + 2g \)
\( 9 + 3f + c = 9 + 8 + 2f + g \)
\( 9 + 3f + c = 17 + 2f + g \)
\( f + c = 8 + g \)
1) \( f + 2c = 1 + 2g \)
2) \( f + c = 8 + g \)
\( (f + 2c) - (f + c) = (1 + 2g) - (8 + g) \)
\( c = -7 + g \)
\( f + (-7 + g) = 8 + g \)
\( f - 7 + g = 8 + g \)
\( f = 15 \)
Dari \( c = -7 + g \), pilih \( g = 7 \) agar \( c = 0 \) (H_2O di kiri bisa 0)
\( c = 0 \)
Fe: 1 = 1 ✓
S: 2×1 = 2 ✓
H: 18 + 0 = 18, kanan: 2×2 + 2×7 = 4 + 14 = 18 ✓
N: 18 = 3×1 + 15 = 3 + 15 = 18 ✓
O: 3×18 + 0 = 54, kanan: 9×1 + 4×2 + 2×15 + 7 = 9 + 8 + 30 + 7 = 54 ✓
Setara: FeS2 + 18HNO3 → Fe(NO3)3 + 2H2SO4 + 15NO2 + 7H2O
CuFeS2 + HNO3 + O2 → Cu(NO3)2 + Fe(NO3)3 + SO2 + H2O
Fe: \( a = e \)
S: \( 2a = f \)
H: \( b = 2g \)
N: \( b = 2d + 3e \)
O: \( 3b + 2c = 6d + 9e + 2f + g \)
\( d = 4, e = 4, f = 8 \)
\( 60 + 2c = 24 + 36 + 16 + 10 \)
\( 60 + 2c = 86 \)
\( 2c = 26 \)
\( c = 13 \)
Cu: 4 = 4 ✓
Fe: 4 = 4 ✓
S: 2×4 = 8 ✓
H: 20 = 2×10 = 20 ✓
N: 20 = 2×4 + 3×4 = 8 + 12 = 20 ✓
O: 3×20 + 2×13 = 60 + 26 = 86, kanan: 6×4 + 9×4 + 2×8 + 10 = 24 + 36 + 16 + 10 = 86 ✓
Setara: 4CuFeS2 + 20HNO3 + 13O2 → 4Cu(NO3)2 + 4Fe(NO3)3 + 8SO2 + 10H2O
CuFeS2 + HNO3 → Cu(NO3)2 + Fe(NO3)3 + S + NO + H2O
Fe: \( a = d \)
S: \( 2a = e \)
H: \( b = 2g \)
N: \( b = 2c + 3d + f \)
O: \( 3b = 6c + 9d + f + g \)
\( c = 3, d = 3, e = 6 \)
\( b = 2(3) + 3(3) + f = 6 + 9 + f = 15 + f \)
\( b = 2g \)
\( b = 20, g = 10 \)
Cek O: \( 3(20) = 6(3) + 9(3) + 5 + 10 \Rightarrow 60 = 18 + 27 + 5 + 10 \Rightarrow 60 = 60 \) ✓
Setara: 3CuFeS2 + 20HNO3 → 3Cu(NO3)2 + 3Fe(NO3)3 + 6S + 5NO + 10H2O
CuFeS2 + O2 → Cu + Fe2O3 + SO2
Fe: \( a = 2d \)
S: \( 2a = e \)
O: \( 2b = 3d + 2e \)
Dari S: \( e = 2a \)
\( 2b = \dfrac{3a}{2} + 4a \)
\( 2b = \dfrac{3a}{2} + \dfrac{8a}{2} = \dfrac{11a}{2} \)
\( b = \dfrac{11a}{4} \)
\( c = 4 \)
\( d = \dfrac{4}{2} = 2 \)
\( e = 2(4) = 8 \)
\( b = \dfrac{11 \times 4}{4} = 11 \)
Cu: 4 = 4 ✓
Fe: 4 = 2×2 = 4 ✓
S: 2×4 = 8 ✓
O: 2×11 = 22, kanan: 3×2 + 2×8 = 6 + 16 = 22 ✓
Setara: 4CuFeS2 + 11O2 → 4Cu + 2Fe2O3 + 8SO2
PbS + H2O2 + H2SO4 → PbSO4 + SO2 + H2O
S: \( a + c = d + e \)
O: \( 2b + 4c = 4d + 2e + f \)
H: \( 2b + 2c = 2f \)
\( d = 2 \)
Misal \( e = 1 \)
\( 2 + c = 2 + 1 \Rightarrow c = 1 \)
\( 2b + 2(1) = 2f \Rightarrow 2b + 2 = 2f \Rightarrow b + 1 = f \)
\( 2b + 4(1) = 4(2) + 2(1) + f \Rightarrow 2b + 4 = 8 + 2 + f \Rightarrow 2b + 4 = 10 + f \)
\( 2b + 4 = 10 + b + 1 \Rightarrow b = 7 \)
\( f = 8 \)
Setara: 2PbS + 7H2O2 + H2SO4 → 2PbSO4 + SO2 + 8H2O
Cu2S + HNO3 → Cu(NO3)2 + NO + S + H2O
S: \( a = e \)
H: \( b = 2f \)
N: \( b = 2c + d \)
O: \( 3b = 6c + d + f \)
Dari Cu: \( c = 2a \)
Substitusi ke persamaan N:
\( b = 2c + d \)
\( b = 2(2a) + d \)
\( b = 4a + d \) (1)
Substitusi ke persamaan O:
\( 3(4a + d) = 6(2a) + d + \dfrac{4a + d}{2} \)
\( 12a + 3d = 12a + d + 2a + \dfrac{d}{2} \)
\( 3d = d + 2a + \dfrac{d}{2} \)
\( 3d = 2a + \dfrac{3d}{2} \)
\( \dfrac{3d}{2} = 2a \)
\( 3d = 4a \)
\( a = \dfrac{3}{4}d \) (2)
\( a = \dfrac{3}{4} \times 4 = 3 \)
\( a = 3 \)
\( c = 2a = 6 \)
\( e = a = 3 \)
Dari persamaan (1):
\( b = 4a + d = 4(3) + 4 = 12 + 4 = 16 \)
Dari persamaan H:
\( b = 2f \)
\( 16 = 2f \)
\( f = 8 \)
Cu: Reaktan = \( 2a = 6 \), Produk = \( c = 6 \) ✓
S: Reaktan = \( a = 3 \), Produk = \( e = 3 \) ✓
H: Reaktan = \( b = 16 \), Produk = \( 2f = 16 \) ✓
N: Reaktan = \( b = 16 \), Produk = \( 2c + d = 12 + 4 = 16 \) ✓
O: Reaktan = \( 3b = 48 \), Produk = \( 6c + d + f = 36 + 4 + 8 = 48 \) ✓
Persamaan reaksi setara: \( 3Cu_2S + 16HNO_3 \rightarrow 6Cu(NO_3)_2 + 4NO + 3S + 8H_2O \)
ZnS + HNO3 + O2 → Zn(NO3)2 + H2SO4 + NO2 + H2O
S: \( a = e \)
H: \( b = 2e + 2g \)
N: \( b = 2d + f \)
O: \( 3b + 2c = 6d + 4e + 2f + g \)
\( d = 5, e = 5 \)
Dari H: \( b = 2(5) + 2g = 10 + 2g \)
Jadi \( 10 + f = 10 + 2g \Rightarrow f = 2g \)
\( 30 + 3f + 2c = 30 + 20 + 2f + g \)
\( 30 + 3f + 2c = 50 + 2f + g \)
\( f + 2c = 20 + g \)
\( 2g + 2c = 20 + g \)
\( g + 2c = 20 \)
\( g + 16 = 20 \Rightarrow g = 4 \)
\( f = 2(4) = 8 \)
\( b = 10 + 8 = 18 \)
Zn: 5 = 5 ✓
S: 5 = 5 ✓
H: 18 = 2×5 + 2×4 = 10 + 8 = 18 ✓
N: 18 = 2×5 + 8 = 10 + 8 = 18 ✓
O: 3×18 + 2×8 = 54 + 16 = 70, kanan: 6×5 + 4×5 + 2×8 + 4 = 30 + 20 + 16 + 4 = 70 ✓
Setara: 5ZnS + 18HNO3 + 8O2 → 5Zn(NO3)2 + 5H2SO4 + 8NO2 + 4H2O
CuS + HNO3 + O2 → Cu(NO3)2 + H2SO4 + NO + H2O
S: \( a = e \)
H: \( b = 2e + 2g \)
N: \( b = 2d + f \)
O: \( 3b + 2c = 6d + 4e + f + g \)
\( d = 7, e = 7 \)
Dari H: \( b = 2(7) + 2g = 14 + 2g \)
Jadi \( 14 + f = 14 + 2g \Rightarrow f = 2g \)
\( 42 + 3f + 2c = 42 + 28 + f + g \)
\( 42 + 3f + 2c = 70 + f + g \)
\( 2f + 2c = 28 + g \)
\( 2(2g) + 2c = 28 + g \)
\( 4g + 2c = 28 + g \)
\( 3g + 2c = 28 \)
\( 3g + 16 = 28 \Rightarrow 3g = 12 \Rightarrow g = 4 \)
\( f = 2(4) = 8 \)
\( b = 14 + 8 = 22 \)
Cu: 7 = 7 ✓
S: 7 = 7 ✓
H: 22 = 2×7 + 2×4 = 14 + 8 = 22 ✓
N: 22 = 2×7 + 8 = 14 + 8 = 22 ✓
O: 3×22 + 2×8 = 66 + 16 = 82, kanan: 6×7 + 4×7 + 8 + 4 = 42 + 28 + 8 + 4 = 82 ✓
Setara: 7CuS + 22HNO3 + 8O2 → 7Cu(NO3)2 + 7H2SO4 + 8NO + 4H2O
CuS + HNO3 + H2SO4 → CuSO4 + NO + H2O + S
S: \( a + c = d + g \)
H: \( b + 2c = 2f \)
N: \( b = e \)
O: \( 3b + 4c = 4d + e + f \)
Dari S: \( a + c = a + g \Rightarrow c = g \)
\( d = 6 \)
Dari H: \( b + 2c = 2f \)
\( 3b + 4c = 24 + b + f \)
\( 2b + 4c = 24 + f \)
Substitusi ke persamaan O:
\( 2b + 4c = 24 + \dfrac{b + 2c}{2} \)
\( 3b + 6c = 48 \)
\( b + 2c = 16 \)
\( b + 6 = 16 \Rightarrow b = 10 \)
\( e = 10, g = 3 \)
\( f = \dfrac{10 + 6}{2} = 8 \)
Cu: 6 = 6 ✓
S: 6 + 3 = 9, kanan: 6 + 3 = 9 ✓
H: 10 + 2×3 = 16, kanan: 2×8 = 16 ✓
N: 10 = 10 ✓
O: 3×10 + 4×3 = 30 + 12 = 42, kanan: 4×6 + 10 + 8 = 24 + 10 + 8 = 42 ✓
Setara: 6CuS + 10HNO3 + 3H2SO4 → 6CuSO4 + 10NO + 8H2O + 3S
Fe2O3 + SO2 + O2 → FeSO4 + Fe2(SO4)3
S: \( b = d + 3e \)
O: \( 3a + 2b + 2c = 4d + 12e \)
Maka dari persamaan Fe: \( 2a = d + 8 \)
Dari persamaan S: \( b = d + 12 \)
\( 3a + 2(d + 12) + 2c = 4d + 12(4) \)
\( 3a + 2d + 24 + 2c = 4d + 48 \)
\( 3a + 2c = 2d + 24 \)
Substitusi: \( 3a + 2c = 2(2a - 8) + 24 \)
\( 3a + 2c = 4a - 16 + 24 \)
\( 3a + 2c = 4a + 8 \)
\( 2c = a + 8 \)
\( 2c = 6 + 8 = 14 \Rightarrow c = 7 \)
\( d = 2(6) - 8 = 12 - 8 = 4 \)
\( b = 4 + 12 = 16 \)
Fe: 2×6 = 12, kanan: 4 + 2×4 = 4 + 8 = 12 ✓
S: 16 = 4 + 3×4 = 4 + 12 = 16 ✓
O: 3×6 + 2×16 + 2×7 = 18 + 32 + 14 = 64, kanan: 4×4 + 12×4 = 16 + 48 = 64 ✓
Setara: 6Fe2O3 + 16SO2 + 7O2 → 4FeSO4 + 4Fe2(SO4)3
Ca(ClO)2 + KI + HCl → I2 + CaCl2 + H2O + KCl
Cl: \( 2a + c = 2e + g \)
O: \( 2a = f \)
K: \( b = g \)
I: \( b = 2d \)
H: \( c = 2f \)
\( e = 1, f = 2, c = 4 \)
\( b = 2d \)
\( b = g \)
Dari Cl: \( 2(1) + 4 = 2(1) + g \Rightarrow 6 = 2 + g \Rightarrow g = 4 \)
\( b = 4, d = 2 \)
Setara: Ca(ClO)2 + 4KI + 4HCl → 2I2 + CaCl2 + 2H2O + 4KCl
FeS2 + HNO3 → Fe(NO3)3 + H2SO4 + NO
S: \( 2a = d \)
H: \( b = 2d \)
N: \( b = 3c + e \)
O: \( 3b = 9c + 4d + e \)
\( c = 1, d = 2 \)
\( b = 2(2) = 4 \)
\( 4 = 3(1) + e \Rightarrow e = 1 \)
Perlu H2O di kanan
\( a = 1, c = 1, d = 2 \)
\( b = 2d + 2f = 4 + 2f \)
\( b = 3c + e = 3 + e \)
\( 3b = 9c + 4d + e + f = 9 + 8 + e + f = 17 + e + f \)
\( 3(4 + 2f) = 17 + (1 + 2f) + f \)
\( 12 + 6f = 17 + 1 + 2f + f \)
\( 12 + 6f = 18 + 3f \)
\( 3f = 6 \Rightarrow f = 2 \)
\( e = 1 + 4 = 5 \)
\( b = 4 + 4 = 8 \)
Setara: FeS2 + 8HNO3 → Fe(NO3)3 + 2H2SO4 + 5NO + 2H2O
Fe + Fe2O3 + H2O → Fe3O4 + H2
O: \( 3b + c = 4d \)
H: \( 2c = 2e \)
\( a + 2b = 15 \)
\( 3b + c = 20 \)
\( c = e \)
\( a + 12 = 15 \Rightarrow a = 3 \)
\( 3(6) + c = 20 \Rightarrow 18 + c = 20 \Rightarrow c = 2 \)
\( e = 2 \)
Setara: 3Fe + 6Fe2O3 + 2H2O → 5Fe3O4 + 2H2
PbS + HNO3 + H2O2 → Pb(NO3)2 + H2SO4 + NO2 + H2O
S: \( a = e \)
H: \( b + 2c = 2e + 2g \)
N: \( b = 2d + f \)
O: \( 3b + 2c = 6d + 4e + 2f + g \)
\( d = 3, e = 3 \)
\( b = 2(3) + f = 6 + f \)
\( b + 2c = 6 + 2g \)
\( 3b + 2c = 18 + 12 + 2f + g = 30 + 2f + g \)
\( b = 14 \)
\( 14 + 2c = 6 + 2g \)
\( 3(14) + 2c = 30 + 2(8) + g \)
\( 42 + 2c = 30 + 16 + g = 46 + g \)
Dari persamaan 2: \( 2c = 4 + g \)
\( 2g - 8 = 4 + g \)
\( g = 12 \)
\( 2c = 24 - 8 = 16 \Rightarrow c = 8 \)
Setara: 3PbS + 14HNO3 + 8H2O2 → 3Pb(NO3)2 + 3H2SO4 + 8NO2 + 12H2O
PbS + HNO3 + H2O2 → Pb(NO3)2 + SO2 + H2O
S: \( a = e \)
H: \( b + 2c = 2f \)
N: \( b = 2d \)
O: \( 3b + 2c = 6d + 2e + f \)
Misal \( a = 1 \)
\( d = 1, e = 1 \)
Dari H: \( 2 + 2c = 2f \Rightarrow 1 + c = f \)
Dari O: \( 3(2) + 2c = 6(1) + 2(1) + f \)
\( 6 + 2c = 6 + 2 + f \)
\( 6 + 2c = 8 + f \)
\( 6 + 2c = 8 + (1 + c) \)
\( 6 + 2c = 9 + c \)
\( c = 3 \)
Pb: 1 = 1 ✓
S: 1 = 1 ✓
H: 2 + 2×3 = 2 + 6 = 8, kanan: 2×4 = 8 ✓
N: 2 = 2×1 = 2 ✓
O: 3×2 + 2×3 = 6 + 6 = 12, kanan: 6×1 + 2×1 + 4 = 6 + 2 + 4 = 12 ✓
Setara: PbS + 2HNO3 + 3H2O2 → Pb(NO3)2 + SO2 + 4H2O
PbS + HNO3 + H2O2 → Pb(NO3)2 + H2SO4 + NO + H2O
S: \( a = e \)
H: \( b + 2c = 2e + 2g \)
N: \( b = 2d + f \)
O: \( 3b + 2c = 6d + 4e + f + g \)
\( d = 1, e = 1 \)
Dari H: \( b + 2c = 2(1) + 2g = 2 + 2g \)
1) \( b = 2 + f \)
2) \( b + 2c = 2 + 2g \)
3) \( 3b + 2c = 10 + f + g \)
\( (3b + 2c) - (b + 2c) = (10 + f + g) - (2 + 2g) \)
\( 2b = 8 + f - g \)
\( 2(2 + f) = 8 + f - g \)
\( 4 + 2f = 8 + f - g \)
\( f + g = 4 \)
\( g = 2 \)
\( b = 2 + 2 = 4 \)
Dari (2): \( 4 + 2c = 2 + 2(2) = 6 \)
\( 2c = 2 \Rightarrow c = 1 \)
Pb: 1 = 1 ✓
S: 1 = 1 ✓
H: 4 + 2×1 = 6, kanan: 2×1 + 2×2 = 2 + 4 = 6 ✓
N: 4 = 2×1 + 2 = 2 + 2 = 4 ✓
O: 3×4 + 2×1 = 12 + 2 = 14, kanan: 6×1 + 4×1 + 2 + 2 = 6 + 4 + 2 + 2 = 14 ✓
Setara: PbS + 4HNO3 + H2O2 → Pb(NO3)2 + H2SO4 + 2NO + 2H2O
PbS + HNO3 + H2O2 → PbSO4 + NO + H2O
S: \( a = d \)
H: \( b + 2c = 2f \)
N: \( b = e \)
O: \( 3b + 2c = 4d + e + f \)
\( d = 1 \)
\( b = e \)
\( b + 2c = 2f \)
\( 3b + 2c = 4 + b + f \)
Dari \( b + 2c = 2f \), maka \( 2c = 2f - b \)
Substitusi: \( 2b + (2f - b) = 4 + f \)
\( b + 2f = 4 + f \)
\( b = 4 - f \)
\( b = 0 \) (tidak mungkin)
Coba \( f = 3 \)
\( b = 1 \)
\( 1 + 2c = 6 \Rightarrow 2c = 5 \) (tidak bulat)
Coba dengan angka lain: misal \( f = 4 \), \( b = 0 \) tidak mungkin
Coba \( f = 2 \), \( b = 2 \)
\( 2 + 2c = 4 \Rightarrow 2c = 2 \Rightarrow c = 1 \)
Cek O: \( 3(2) + 2(1) = 4 + 2 + 2 \Rightarrow 6 + 2 = 8 \Rightarrow 8 = 8 \) ✓
Setara: PbS + 2HNO3 + H2O2 → PbSO4 + 2NO + 2H2O
PbS + HNO3 + O2 → Pb(NO3)2 + SO2 + H2O + NO2
S: \( a = e \) (2)
H: \( b = 2f \) (3)
N: \( b = 2d + g \) (4)
O: \( 3b + 2c = 6d + 2e + f + 2g \) (5)
Dari (3): \( b = 2f \)
Dari (4): \( b = 2a + g \) → \( 2f = 2a + g \) (6)
Substitusi ke persamaan (5):
\( 3(2f) + 2c = 6a + 2a + f + 2g \)
\( 6f + 2c = 8a + f + 2g \)
\( 5f + 2c = 8a + 2g \) (7)
Substitusi \( g \) ke (7):
\( 5f + 2c = 8a + 2(2f - 2a) \)
\( 5f + 2c = 8a + 4f - 4a \)
\( 5f + 2c = 4a + 4f \)
\( 2c = 4a - f \)
\( c = 2a - \frac{f}{2} \) (8)
Dari (6): \( g = 2(2) - 2a = 4 - 2a \)
Dari (8): \( c = 2a - \frac{2}{2} = 2a - 1 \)
Koefisien harus positif: \( g > 0 \) → \( 4 - 2a > 0 \) → \( a < 2 \)
\( c > 0 \) → \( 2a - 1 > 0 \) → \( a > 0.5 \)
Maka \( a = 1 \) (karena a bulat)
\( d = 1, e = 1 \)
\( f = 2 \)
\( g = 4 - 2(1) = 2 \)
\( b = 2f = 4 \)
\( c = 2(1) - 1 = 1 \)
Pb: Reaktan = 1, Produk = 1 ✓
S: Reaktan = 1, Produk = 1 ✓
H: Reaktan = 4, Produk = 2×2 = 4 ✓
N: Reaktan = 4, Produk = 2×1 + 2 = 4 ✓
O: Reaktan = 3×4 + 2×1 = 12 + 2 = 14,
Produk = 6×1 + 2×1 + 2 + 2×2 = 6 + 2 + 2 + 4 = 14 ✓
Persamaan reaksi setara:
PbS + 4HNO3 + O2 → Pb(NO3)2 + SO2 + 2H2O + 2NO2
CuS + HNO3 + H2SO4 → Cu(NO3)2 + SO2 + H2O
S: \( a + c = e \)
H: \( b + 2c = 2f \)
N: \( b = 2d \)
O: \( 3b + 4c = 6d + 2e + f \)
\( d = 1 \)
\( b = 2 \)
\( 1 + c = e \)
\( 2 + 2c = 2f \Rightarrow 1 + c = f \)
\( 3(2) + 4c = 6(1) + 2e + f \Rightarrow 6 + 4c = 6 + 2e + f \)
\( 6 + 4c = 6 + 2(1 + c) + (1 + c) \)
\( 6 + 4c = 6 + 2 + 2c + 1 + c \)
\( 6 + 4c = 9 + 3c \)
\( c = 3 \)
\( e = 4 \), \( f = 4 \)
Setara: CuS + 2HNO3 + 3H2SO4 → Cu(NO3)2 + 4SO2 + 4H2O
CuS + HNO3 → CuSO4 + NO2 + H2O
S: \( a = c \) ✓
H: \( b = 2e \)
N: \( b = d \)
O: \( 3b = 4c + 2d + e \)
\( c = 1 \)
\( b = d = 2e \)
Dari O: \( 3(2e) = 4(1) + 2(2e) + e \)
\( 6e = 4 + 4e + e \)
\( 6e = 4 + 5e \)
\( e = 4 \)
\( b = 8, d = 8 \)
Setara: CuS + 8HNO3 → CuSO4 + 8NO2 + 4H2O
Ca5(PO4)3F + H2SO4 → Ca(H2PO4)2 + CaSO4 + HF
P: \( 3a = 2c \)
F: \( a = e \)
S: \( b = d \)
H: \( 2b = 4c + e \)
O: \( 12a + 4b = 8c + 4d \)
Dari F: \( e = a \)
Dari S: \( b = d \)
Dari H: \( 2b = 4c + a = 4(\dfrac{3}{2}a) + a = 6a + a = 7a \)
Jadi \( b = \dfrac{7}{2}a \), \( d = \dfrac{7}{2}a \)
Kalikan 2: \( a = 2, c = 3, e = 2, b = 7, d = 7 \)
Setara: 2Ca5(PO4)3F + 7H2SO4 → 3Ca(H2PO4)2 + 7CaSO4 + 2HF
KMnO4 + H2SO4 + FeSO3 → K2SO4 + MnSO4 + Fe2(SO4)3 + H2O
Mn: \( a = e \)
Fe: \( c = 2f \)
S: \( b + c = d + e + 3f \)
O: \( 4a + 4b + 3c = 4d + 4e + 12f + g \)
H: \( 2b = 2g \)
Misal \( a = 6 \) (dari setara yang diberikan)
\( d = 3, e = 6 \)
Misal \( c = 10 \)
\( f = 5 \)
Dari S: \( b + 10 = 3 + 6 + 3(5) = 3 + 6 + 15 = 24 \)
\( b = 14 \)
\( g = 14 \)
\( 24 + 56 + 30 = 12 + 24 + 60 + 14 \)
\( 110 = 110 \) ✓
Setara: 6KMnO4 + 14H2SO4 + 10FeSO3 → 3K2SO4 + 6MnSO4 + 5Fe2(SO4)3 + 14H2O
CuFeS2 + HNO3 + H2SO4 → CuSO4 + Fe2(SO4)3 + NO + H2O
Fe: \( a = 2e \)
S: \( 2a + c = d + 3e \)
H: \( b + 2c = 2g \)
N: \( b = f \)
O: \( 3b + 4c = 4d + 12e + f + g \)
Dari Fe: \( e = \dfrac{a}{2} \)
Dari S: \( 2a + c = a + 3(\dfrac{a}{2}) = a + \dfrac{3a}{2} = \dfrac{5a}{2} \)
\( c = \dfrac{5a}{2} - 2a = \dfrac{5a}{2} - \dfrac{4a}{2} = \dfrac{a}{2} \)
Dari H: \( b + 2(\dfrac{a}{2}) = 2g \)
\( b + a = 2g \Rightarrow g = \dfrac{b + a}{2} \)
\( 3b + 2a = 4a + 6a + b + \dfrac{b + a}{2} \)
\( 3b + 2a = 10a + b + \dfrac{b + a}{2} \)
\( 6b + 4a = 21a + 3b \)
\( 3b = 17a \)
\( b = \dfrac{17}{3}a \)
\( b = 17 \), \( f = 17 \)
\( c = \dfrac{3}{2} = 1.5 \), \( e = 1.5 \), \( d = 3 \)
\( g = \dfrac{17 + 3}{2} = 10 \)
\( a = 6 \), \( b = 34 \), \( c = 3 \), \( d = 6 \), \( e = 3 \), \( f = 34 \), \( g = 20 \)
Cu: 6 = 6 ✓
Fe: 6 = 2×3 = 6 ✓
S: 2×6 + 3 = 12 + 3 = 15, kanan: 6 + 3×3 = 6 + 9 = 15 ✓
H: 34 + 2×3 = 34 + 6 = 40, kanan: 2×20 = 40 ✓
N: 34 = 34 ✓
O: 3×34 + 4×3 = 102 + 12 = 114, kanan: 4×6 + 12×3 + 34 + 20 = 24 + 36 + 34 + 20 = 114 ✓
\( a = 3 \), \( b = 17 \), \( c = 1.5 \), \( d = 3 \), \( e = 1.5 \), \( f = 17 \), \( g = 10 \)
Kalikan 2: 6CuFeS_2 + 34HNO_3 + 3H_2SO_4 → 6CuSO_4 + 3Fe_2(SO_4)_3 + 34NO + 20H_2O
Kalikan 2: 6CuFeS_2 + 34HNO_3 + 3H_2SO_4 → 6CuSO_4 + 3Fe_2(SO_4)_3 + 34NO + 20H_2O
Setara: 6CuFeS2 + 34HNO3 + 3H2SO4 → 6CuSO4 + 3Fe2(SO4)3 + 34NO + 20H2O
C2H5OH + K2Cr2O7 + H2SO4 → CH3COOH + Cr2(SO4)3 + K2SO4 + H2O
H: \( 6a + 2c = 4d + 2g \)
O: \( a + 7b + 4c = 2d + 12e + 4f + g \)
K: \( 2b = 2f \)
Cr: \( 2b = 2e \)
S: \( c = 3e + f \)
Dari K: \( b = f \)
Dari Cr: \( b = e \)
Misal \( a = 3 \)
\( d = 3 \)
Misal \( b = 2 \)
\( e = 2, f = 2 \)
Dari S: \( c = 3(2) + 2 = 8 \)
Dari H: \( 6(3) + 2(8) = 4(3) + 2g \)
\( 18 + 16 = 12 + 2g \)
\( 34 = 12 + 2g \Rightarrow 2g = 22 \Rightarrow g = 11 \)
\( 3 + 14 + 32 = 6 + 24 + 8 + 11 \)
\( 49 = 49 \) ✓
Setara: 3C2H5OH + 2K2Cr2O7 + 8H2SO4 → 3CH3COOH + 2Cr2(SO4)3 + 2K2SO4 + 11H2O
FeSO4 + KMnO4 + H2SO4 → Fe2(SO4)3 + MnSO4 + K2SO4 + H2O
K: \( b = 2f \)
Mn: \( b = e \)
S: \( a + c = 3d + e + f \)
O: \( 4a + 4b + 4c = 12d + 4e + 4f + g \)
H: \( 2c = 2g \)
Misal \( b = 2 \)
\( e = 2, f = 1 \)
Misal \( d = 5 \)
\( a = 10 \)
Dari S: \( 10 + c = 3(5) + 2 + 1 = 15 + 2 + 1 = 18 \)
\( c = 8, g = 8 \)
\( 40 + 8 + 32 = 60 + 8 + 4 + 8 \)
\( 80 = 80 \) ✓
Setara: 10FeSO4 + 2KMnO4 + 8H2SO4 → 5Fe2(SO4)3 + 2MnSO4 + K2SO4 + 8H2O
CuFeS2 + HNO3 + H2SO4 → CuSO4 + Fe2(SO4)3 + NO + NO2 + S + H2O
Fe: \( a = 2e \)
S: \( 2a + c = d + 3e + h \)
H: \( b + 2c = 2i \)
N: \( b = f + g \)
O: \( 3b + 4c = 4d + 12e + f + 2g + i \)
Dari Fe: \( e = \dfrac{a}{2} \)
Dari S: \( 2a + c = a + 3(\dfrac{a}{2}) + h = a + \dfrac{3a}{2} + h = \dfrac{5a}{2} + h \)
\( c = \dfrac{5a}{2} + h - 2a = \dfrac{5a}{2} - \dfrac{4a}{2} + h = \dfrac{a}{2} + h \)
\( b + a + 2h = 2i \Rightarrow i = \dfrac{b + a + 2h}{2} \)
Dari O: \( 3b + 4(\dfrac{a}{2} + h) = 4a + 12(\dfrac{a}{2}) + f + 2g + \dfrac{b + a + 2h}{2} \)
\( 3b + 2a + 4h = 4a + 6a + f + 2g + \dfrac{b + a + 2h}{2} \)
\( 3b + 2a + 4h = 10a + f + 2g + \dfrac{b + a + 2h}{2} \)
\( 6b + 4a + 8h = 21a + 2f + 4g + b + 2h \)
\( 5b + 4a + 6h = 21a + 2f + 4g \)
\( 5b = 17a + 2f + 4g - 6h \)
\( 5b = 17a + 2(b - g) + 4g - 6h \)
\( 5b = 17a + 2b - 2g + 4g - 6h \)
\( 5b = 17a + 2b + 2g - 6h \)
\( 3b = 17a + 2g - 6h \)
Misal \( a = 4 \)
\( e = 2 \), \( d = 4 \)
\( c = \dfrac{4}{2} + 8 = 2 + 8 = 10 \)
\( b = 9 + 3 = 12 \)
Cek persamaan \( 3b = 17a + 2g - 6h \):
\( 3(12) = 17(4) + 2(3) - 6(8) \)
\( 36 = 68 + 6 - 48 = 26 \) (tidak sama)
Misal \( a = 4 \), cari bilangan bulat untuk \( b, g, h \)
\( c = 2 + 6 = 8 \)
Coba \( g = 6 \), maka \( 3b = 68 + 12 - 36 = 44 \)
\( b = \dfrac{44}{3} \) (bukan bilangan bulat)
\( c = 2 + 4 = 6 \)
Coba \( g = 6 \), maka \( 3b = 68 + 12 - 24 = 56 \)
\( b = \dfrac{56}{3} \) (bukan bilangan bulat)
\( c = 2 \)
Coba \( g = 0 \) (semua NO_2 menjadi NO)
Maka \( 3b = 68 + 0 - 0 = 68 \)
\( b = \dfrac{68}{3} \) (bukan bilangan bulat)
Coba \( a = 4, e = 2, d = 4 \)
Misal \( h = 8 \)
\( c = 2 + 8 = 10 \)
Misal \( f = 6, g = 3 \)
\( b = 9 \)
\( i = \dfrac{9 + 4 + 16}{2} = \dfrac{29}{2} = 14.5 \)
Kanan: \( 4(4) + 12(2) + 6 + 2(3) + 14.5 = 16 + 24 + 6 + 6 + 14.5 = 66.5 \) (mendekati)
Cek O: \( 3(18) + 4(20) = 54 + 80 = 134 \)
Kanan: \( 4(8) + 12(4) + 12 + 2(6) + 29 = 32 + 48 + 12 + 12 + 29 = 133 \) (masih beda 1)
Setara: 8CuFeS2 + 18HNO3 + 20H2SO4 → 8CuSO4 + 4Fe2(SO4)3 + 12NO + 6NO2 + 16S + 29H2O
KMnO4 + H2SO4 + FeSO4 + H2C2O4 → MnSO4 + Fe2(SO4)3 + K2SO4 + CO2 + H2O
Mn: \( a = e \)
Fe: \( c = 2f \)
C: \( 2d = h \)
S: \( b + c = e + 3f + g \)
O: \( 4a + 4b + 4c + 4d = 4e + 12f + 4g + 2h + i \)
H: \( 2b + 2d = 2i \)
Dari K: \( g = \dfrac{a}{2} \)
Dari Mn: \( e = a \)
Dari Fe: \( f = \dfrac{c}{2} \)
Dari C: \( h = 2d \)
\( b + c = a + \dfrac{3c}{2} + \dfrac{a}{2} \)
\( b + c = \dfrac{3a}{2} + \dfrac{3c}{2} \)
Kalikan 2: \( 2b + 2c = 3a + 3c \)
\( 2b = 3a + c \)
\( 4a + 4b + 4c + 4d = 4a + 6c + 2a + 4d + i \)
\( 4a + 4b + 4c + 4d = 6a + 6c + 4d + i \)
\( 4b + 4c = 2a + 6c + i \)
\( 4b = 2a + 2c + i \)
\( 4b = 2a + 2c + (b + d) \)
\( 3b = 2a + 2c + d \)
1) \( 2b = 3a + c \)
2) \( 3b = 2a + 2c + d \)
Substitusi ke (2): \( 3(\dfrac{3a + c}{2}) = 2a + 2c + d \)
\( \dfrac{9a + 3c}{2} = 2a + 2c + d \)
\( 9a + 3c = 4a + 4c + 2d \)
\( 5a - c = 2d \)
\( 5(2) - c = 2d \)
\( 10 - c = 2d \)
\( 10 - 10 = 2d \Rightarrow 0 = 2d \Rightarrow d = 0 \) (tidak mungkin karena ada H_2C_2O_4)
Coba \( c = 8 \)
\( 10 - 8 = 2d \Rightarrow 2 = 2d \Rightarrow d = 1 \)
\( e = 2 \), \( f = \dfrac{8}{2} = 4 \), \( g = \dfrac{2}{2} = 1 \), \( h = 2(1) = 2 \), \( i = 7 + 1 = 8 \)
K: 2 = 2×1 = 2 ✓
Mn: 2 = 2 ✓
Fe: 8 = 2×4 = 8 ✓
C: 2×1 = 2 ✓
S: 7 + 8 = 15, kanan: 2 + 3×4 + 1 = 2 + 12 + 1 = 15 ✓
H: 2×7 + 2×1 = 14 + 2 = 16, kanan: 2×8 = 16 ✓
O: 4×2 + 4×7 + 4×8 + 4×1 = 8 + 28 + 32 + 4 = 72, kanan: 4×2 + 12×4 + 4×1 + 2×2 + 8 = 8 + 48 + 4 + 4 + 8 = 72 ✓
Setara: 2KMnO4 + 7H2SO4 + 8FeSO4 + H2C2O4 → 2MnSO4 + 4Fe2(SO4)3 + K2SO4 + 2CO2 + 8H2O
KMnO4 + HCl + H2O2 → KCl + MnCl2 + Cl2 + H2O + O2
Mn: \( a = e \)
Cl: \( b = d + 2e + 2f \)
H: \( b + 2c = 2g \)
O: \( 4a + 2c = g + 2h \)
Misal \( a = 2 \)
\( d = 2, e = 2 \)
\( 6 + 2f + 2c = 2g \)
\( 3 + f + c = g \)
\( 8 + 2c = g + 2h \)
\( 8 + 2c = (3 + f + c) + 2h \)
\( 8 + 2c = 3 + f + c + 2h \)
\( 5 + c = f + 2h \)
\( 5 + 5 = f + 2h \Rightarrow 10 = f + 2h \)
Coba \( h = 1 \)
\( f = 10 - 2 = 8 \)
\( b = 6 + 2(8) = 6 + 16 = 22 \)
\( g = 3 + 8 + 5 = 16 \)
Cek H: \( 22 + 2(5) = 32 \), kanan: \( 2(16) = 32 \) ✓
Kalikan 2: \( a = 2, b = 22, c = 5, d = 2, e = 2, f = 8, g = 16, h = 1 \)
Setara: 2KMnO4 + 22HCl + 5H2O2 → 2KCl + 2MnCl2 + 8Cl2 + 16H2O + O2
As2S3 + HNO3 + H2O → H3AsO4 + H2SO4 + NO
S: \( 3a = e \)
H: \( b + 2c = 3d + 2e \)
N: \( b = f \)
O: \( 3b + c = 4d + 4e + f \)
\( d = 6, e = 9 \)
\( b + 2c = 36 \)
\( 3b + c = 60 + b \)
\( 2b + c = 60 \)
1) \( b + 2c = 36 \)
2) \( 2b + c = 60 \)
Kurangkan dengan (2): \( (2b + 4c) - (2b + c) = 72 - 60 \)
\( 3c = 12 \Rightarrow c = 4 \)
\( f = 28 \)
As: 2×3 = 6 ✓
S: 3×3 = 9 ✓
H: 28 + 2×4 = 28 + 8 = 36, kanan: 3×6 + 2×9 = 18 + 18 = 36 ✓
N: 28 = 28 ✓
O: 3×28 + 4 = 84 + 4 = 88, kanan: 4×6 + 4×9 + 28 = 24 + 36 + 28 = 88 ✓
\( a = 1.5, b = 14, c = 2, d = 3, e = 4.5, f = 14 \)
Kalikan 2: \( a = 3, b = 28, c = 4, d = 6, e = 9, f = 28 \)
Setara: 3As2S3 + 28HNO3 + 4H2O → 6H3AsO4 + 9H2SO4 + 28NO


Tidak ada komentar:
Posting Komentar